Digitized by tlie Internet Arcfiive

in2015

https://archive.org/details/inscriptionespariOOzang

4-

CORPVS

hl

mSCRIPTIONVM LATINARVM

CONSILIO ET AVCTORITATE

ACADEMIAE LITTERARVM REGIAE

BORVSSICAE

EDITVM

VOLVMEN QVARTVM

BEROLINI APVD GEORGIVM REIMERVM MDCCCLXXI

mSCRIPTIONES^^/ PARIETARIAE POMPEIANAE

HEROVLANENSES STABIANAE

CONSILIO ET AVCTORITATE

ACADEMIAE LITTERARYM REGIAE BORVSSICAE

EDIDIT

CAROLVS ZANGEMEISTER

ACCEDVNT

VASORVM FICTILIVM

EX EISDEM OPPIDIS ERVTORVM

INSCRIPTIONES EDITAE A RICHARDO SCHOENE

ADIECTAE SVNT TABVLAE LITHOGRAPHAE QVINQVAGINTA SEPTEM

BEROLINI APVD GEORGIVM REIMERVM MDCCCLXXI

CN v,V

CAEOLI ZANGEMEISTERI PRAEFATIO.

1. Parletariae inscriptiones a monumentorum titulis lapidi vcl aeri incisis eo differunt, quod non publica aut privata avictoritate ad rei alicuius memoriam propagandam factae sunt, ita ut vel ipsae pro monumento sint aut cum monumento aliquo artissimo vinculo cohaereant, sed privatorum arbitrio ad tempus scriptae, aliae, dico munerum edendorum locationumque edicta et candi- datorum programmata, ut temporariae alicui rei inservirent et a quam plurimis legerentur per vias propositae sunt, aliae, ut car- bone terrave aliqua et graphio scriptae, utcumque praesens et subita affectio monebat, parietibus inlitae sunt, sive scriptor ali- cuius mores palam notare voluit (quo pertinent carbone rubrica aliave terra scriptarum pleraeque nonnullaeque graphio exaratae), sive id egit, ut quae mentem suam commotam tenerent parieti inscribendo efferret nec vero ut quae inscriberet ahis legenda pro- poneret. — Non minus a monumentorum titulis parietarii distant litterarum forma, quae in penicillo pictis minus a quadrata re- cedit, in ceteris autem in id scripturae genus abiit, quod quamvis multifariam in singuUs conformatum communi cursivae litteraturae appellatione comprehendimus. Itaque cum parietariae inscriptiones et ita conceptae sint, ut laxioribus quam monumentales legibus sint adstrictae, et ita exaratae, ut pro varia scriptorum indole vel vokuitate diversissimis littcris utantur, legendi atque interpretandi et propriam habent difficultatem et propriam sibi poscunt artem. Velut, ut his utar, si qua in pariete scripta inminuta est, quanta eius pars perierit perspici fere non potest; deinde fieri potest, ut pictarum htterae aliquot evanuerint, licet parietis superficies minime laesa sit. Quae cum ita sint universi huius generis in- scriptiones ceteris inmisceri non debuerunt, sed seorsum colh- gendae fuerunt; proprio autem hoc volumine editae sunt cvun ob alias causas tum quod hoc genus inscriptionum recte edi non potuit nisi ut ex parte certe tabulis depingerentur , id quod in reliqua sylloge leges operi dictae ut fiat nequaquam admittunt.

De vetcrum parietes inscribendi consuetudine, quae quaui late patuerit maxime ex hac sylloge intellegi Hcet, quaedam compo- sita sunt infra p. 10; quibus hoc loco addidi et inscriptionum et auctorum veterum testimonia haec: n. 1904. 2461. 2487: ad- miror, paries, te n07i cecidisse ruina , qui tot scriptoruin taedia sustineas; Annali delV Inst. 1860 p. 434: C. Julius Anicetus ex imperio Solis rogat, nequis velit parietes aut tricUas inscribere aut scaripliare; Bull. delV Inst. 1867 p. 53: ttoXkoI rroW' i7riypa.ipav, iyuo ijiovcg ov[k] [=],Ts7pai^«. — Plaut. Mercat. II 3, 74: inpleantur meae fores elogiorum carhonihus ; Martial. XII 62 : quaeras censeo, si legi laboras, nigri fornicis ehrium poetam, qui carbone rudi, putrique creta scrihit carmina et q. s. ; Cicer. Verr. II 3 c. 33 §77: Aeschrionis Syracusani uxor est Pijya, cuius nomen istius nequitia tota Sicilia peroulgatum est; de qua muliere versus plu-

riini supra trihunal et supra praetoris caput scrihehantur; Sueton. Ner. 45 Statuae eius a vertice cirrus appositus est cum inscriptione Graeca, nunc demum agona esse, et traderet tandem! AlteiHua collo ascopera deligata, siniulque titulus: Ego quid potui? sed tu culleum meruisti. Ascriptum et columnis, iam Gallos eum can- tando excitasse; Plin. epist. VIII 8 § 7: nam studebis quoque, et leges multa multorum omnihus columnis , omnihus parietibus in- scripta , quihus fons ille deusque [i. e. Clitumnus] celebratur. Plutarch. C. Gracch. 17: ^io xat vvhtoi; vtco Trjv emypacpiqv tcv ve(jj ovo(ai;'j 7rap;viypaipdv Tivsg tov aT^xpv tovtov ^Epyov dnovcia; vaov 'Ojuovoia; tcciu. Graecorum usum testantur hi: Schol. Aristoph. Vesp. 98: lniypu^pov 61 ot 'h^rivaioL Ta twv naXujv o'vo'|uara cvtw;' O dsha xaXoc, cf 99; Lucian. diah meretr. 10, 4: XEAIAONIOIN'. 'Eycu 6e xat sTriypd^pnv juot doxuj Im tov Tclycv hi KfpctjuEtxw, EvS^a o 'Apxi-TiXrig uwS^s nspntaTHv , 'ApiuTaiveTog diatpS^Hpsi KXsiviav , waTs nal £K TovTOv avvd pufjislv TT] Tcapo. Tcv Apoixwvo; 6'LafioXyl. APOilS. HiJSg 6' U.V XdS-oig l7TLypd\pacra; XEA. T% vvy.Toc,, w ApoTi', av^pay.d no^iv Xa^ovaa. Adde quae adscripsi ad n. 1808; praeterea cf. Boetti- ger in Amalihea III p. 342, Avellino in Memorie d. reg. accad. Ercol. III p. 349 not. et Bull. Nap. V (1847) p. 154 not. 4, Gar- rucci graffiti ed. 2 p. 5.

2. De variis parietariarum inscriptionum generibus cum et in singularum huius syllogae partium prooemiis et in Indice epigra- phico dixerim, iam exponendum mihi est de hominibus doctis, qui in eis describendis edendisque hucusquo versati sunt. Ex quo tem- pore Pompeiorum parietinae refodi coeptae sunt, per multos annos pictae ac maxime graphio scriptae cum ab allis tum ab eis, quo- rum esse debebat antlqua ilhi rudera non solum eruere sed etiam conservare memorlamque eorum propagare, parum curatae sunt neque huc usque qulsquaui de utrisque ita bene mereri volult, ut et superstites ex parietlbus ipse transscriberet et olim lectas editasque colligeret et emendaret. Cum vero eae Inscriptlones Ita comparatae slnt, ut haud raro paullo post quani detectae sunt evanescant, saepe una cum opere tectorio vel delabantur vel corrodantur inmlnuanturque : permultae non descrlptae prorsus perlerunt, permultae male descriptae denuo nunc conferri non possiuit.

3. In auctorum clenclio prlmo loco ponenda sunt acta effos- sionum, quippe quae, cum de effosslonum progressu perpetua coutinultate referant, permultos titulos sola conservarint, omnes vero eis apographls exhibeant, quae titulis proxime detectis facta sint, quo tempore ut integriores extare Ita lectu faciliores esse solent. His actis et publicis et privatis e codicibus manu scriptis cdltis libro q. i. e. Pompeianarum Antlqultatum Historia

ro/.

VI

FioreHius optiinc do rebus Pompeianis meritus est. ') — Publica, ab a. 1748 usque ad 7 lul. 1764 Hispanico, inde Italico ser- mone conscripta, ea sunt quae, ut Fiorellii verbis utar, a prae- fectis ei labori conscripta et Neapolim ad Musei correctores missa sunt. Quae relationes cum non integrae restent, eorum codicum mss. lacunas cum ex aliis schedis (hebdomadarias rela- tiones, diurnalia, glossas, adnotatiunculas Fiorellius nominat) tum maxime ex codice Ilibaviano, qui a. 1829 ab Aloysio Ribau ex in- tegro actorum codice sermoue Italico descriptus est, explevit Fio- relhus, ut effossionum enarrationem y,quamquam plurimis ex fonti- bus petitam" perpetuam exhiberet. Haec fere sunt, quae brevius quam ut inde ea quae singuli codices contineant aut nou con- tineant perspici possit de editiouis suae fontibus Fiorellius prae- fatione indicavit, perpetuo quem promisit commentario uberius ni fallor quibus singula quaeque auctoribus codicibusque debeat enarraturus. ^) Ea editio desinit in anno 18G0. Ex posteriorum annorum actis ab officialibus scriptis (^Giornale dei soprastanW) quaedani habentur in Fiorelhi Giornale degli scavi 1862 n. 8 — 10 (2 Jan. — 14 Sept. 1862) et in Giornale def/li scavi. Nuoca Serie, vol. I n. 1 — 10 (1868 — Apr. 1869).

4. Praeter hauc actorum editionem usus sum Mommseni ex codice quodam manu scripto excerptis (acta mscr. vel acta Mommseni appeUavi) , quae pei^tinent ab a. 1748 ad a. 1830. Eum codicem non ab ipsis effossionum curatoribus conscriptum esse vel inde patet quod totus Italico sermone utitur; fortasse idem est atque quem supra nicmoravi Ribavianus. Multae in eo inscriptiones paullo aliter descriptae, videlicet ex aho fonte haustae, leguntur atque apud Fiorellium (cf. vehiti n. 98 cum add.), aliarum mutilae Htterae vel parum elarae typisque vix ex- primeudae meHus repraesentantur quam in editione, alia, quae utpote levissima FioreUius tacite correxit, intacta sunt rehcta. In his excerptis afterendis quomodo versatus siin infra § 6 ex- posui.

5. Acta privata extant Caroli Webek a. 1755 — 1757 (apud Fiorell., Pomp. Ant. Hist. vol. I 2 p. 95 ^), aha Francisci La Vega a. 1763—1790 (voh I 2 p. 102 Fior.), aha denique Ka- phaelis Amicone. Quorum ultiniorum maximam partem, quae

') Eorundem pditioiiem iiiclioarerat libro q. i. e. Gioniale decjli scavi di Poinpei, Xapoli 1850—1851.

2) Pauca interim, quae de actis publicis ab ipso Fiorellio accepi addere possuni haec: Triplex inde ab a. 1748 erat actorum genus; prinium eorum quae ab opi- ficibus (inaesfri fahhricatori) ad officiales [soprastanti vel architetti), alterum eoriini quae ab his ad directores {architetti direttori vel soprinteiidenti degti scavi), ter-

I. Soprintendenti deijti II. Ispettori. III. Architetti direttori delto

scaii. scaro.

Felice Nicolas 1806 Eaffaele Minervini Kocco Gioaccliin. AUu1)ierre

MicheleArditil807- 1811-1815 1748-1780

1839 Giuseppe Fiorelli Francesco La Vega 1780-1804

Francesco M. Avel- 1847-1849 Pietro La Vega 1804-1815

lino 1839-1850 Giuseppe Fiorelli Antonio Bonucci 1815-1825

San Giorgio Spiuelli 1860-18G3 Nicola d'Apuzzo 1825-1828

11 Mai. 1850 _ ^^^^.^ g.^^^.,^. J832.1848

10 Apr. 18G3

„. ,,. Giuseppe Settembre 1849-1851 Gmseppe Fiorelli

99 Nov 1863 Gughehuo Bechi 1851-1852

Gaetano Genovese 1852-1862 Michele Ruggiern 15 Sept. 1862

Kadem prius edita erant in Annalibus Instituti Archaeol. II p. 42 et Monu- mentis eiusdem Institnti I t. 16; ubi tamen inscriptionum aliac ex parte exhiben- tur, aliae omissae sunt. Schechis et tabulam Institutn, ut ab Kduardo Gerlianl

portinet ab Nov. 1814 ad 6 Iid. 1831 et ab 15 Mai. 1837 ad 7 Sept. 1844 edidit Fiorelh 1. c. vol. HI; sed procedere usque ad a. 1846 intellegitur ex Mommseni I. II. N p. 112. Amicone de multis solus aut niehus vel certe aliter atque pubhca acta tradidit.

6. Usus sum eis quoque quae Mommsenus ex Raphaehs Amicone codice ad has inscriptiones excerpsit; ea desinunt in mense Augusto anni 1845 (v. n. 1532); nominavi autem: Amicone mscr. — Editionis Fiorelhanae et ab his et ab ilhs quae § 4 memoravi excerptis discrepantiam ubique notavi, uisi in levissimis quibusque rebus, quas FiorelUum typorum plerumque inopia coactum tacite corrcxisse mihi certum esset. Descriptio- uem tamen monumentorum locorumque indicationes ex impressis actis semper exhibui, quippe quae ab Mommseno brevius ex- scriptae sint.

7. Acta qua publica qua privata Ucet conscripta sint ab hominibus qui inscriptionibus parietariis legendis parum pares essent, uon una tamen de causa ahis auctoribus praestare solent: etenim pauUo post detectos titulos conscripta sunt, quo tem- pore, ut di.xi, inscriptiones et integriores esse solent et lectu faciUores; deinde quia iUi viri doctrinae vel sagacitatis laudem captare longe habebant, siucera fide ea sola testati sunt, quae ocuUs suis viderant, non ea se vidisse ipsi sibi persuaserunt, quae, ut sententiam mente temere conceptam utcumque parieti eUcerent, videre veUent. Quare multae inscriptiones quamquam male lectae ita tamen descriptae sunt, ut apographi vestigiis insistens fecile ad ipsam veritatem ducare. Tum hoc actis de- betur, quod pictarum magnam partem sohi servarunt; graphio scriptas exhibent paucissimas easque fere parum inteUectas. De- nique acta nisi extarent, fieri plane non potuisset, ut pictas in- scriptiones secundum locos quibus extabant digererem.

8. Actorum loco praeterea habenda suut haec, quae Fiorellii libi-o non conprehensa sunt: primum ea quae OreUius Inscr. Lat. CoU. n. 4909 „ex descriptione mss. amphitheatri" edidit (v. nostras n. 1098 seqq.); deinde quae habentur in Bullettino delV Inst. priori- bus vohiminibus: quorum eis quae ad annos 1829 — 1831. 1833.

tium corum quae ab liis Neapolim ad praefectos regios vel ad musei correctores relata sunt subscriptis plerumque auctorum nominibus. Quae nomina cum Fio- rellius, conimentario ut puto reservata, ipsi actorum eonte.xtui non inseruerit, operae pretiura facturus esse niihi visus sum subiecto eorum virorum elencho, qui inde ab a. 1748 ad hoc tempus effodiendorum Pompeioriim curam egerunt. Eum debeo amicae voluntati Fiorellii, qui sua manu perscriptum mihi transmisit.

V. Soj>rastanti.

VI. Uffici minori e diversi.

IV. Architetti tocali 0 suhatterni.

Carlo Weber 1750- Gioac<'hin. Perez Conde 1766-1799 Antonio Scognamiglio ca-

1764 Giuseppe Civitelli 1811-1824 '"'»stro 1757-1781 Francesco La Vega Antonio Imparato 1811-1824 PasqualeScognamiglio ca-

1765 -D I A • loior irv 4 P" mastro 1781 Kaffaele Amicone 1813 [ — lOApr.

Mariano Manzilli 1829; 15 Mai. 1837-1846]") Antnnio Imparato capo

1811-1815 „ ' ' • ■• ,oio dopera 1781 i^rancesco Scognamigno 1813

Carlo Bonucci 1828- , , [Nicnla Gargano incari-

1848 ^"P""''"" ^^-^ catn degli scavi 1807,

Raffaele Campanelli F'-^"'^^^^» ^'"P^rato 1820 ,. Kiorelli Pomp. ant.

125., Gabiiele Cirillo 1847-1849 hist. I 2 p. 177 et

Aiidrea Galella 1850 ^'^^]

, . , .,, ,„,, ,o/.n Mariano Manzilli sorve-

Gabriele Cirillo 1851-18G0 ,. ^

gliante 1815

Antonio Imparato 1859 [-1867] „ i o • i-

f >- Pasquale Scognamigho

) Uncis inclusa Nicola Pagano 1860-1862 sorvegliante 1815 Ipse addidi. Domenico Scognamiglio 1860 Andrea Fraja 1860

accepi, transmiserat De lorio, in cuius manibus tnm erant: cf. Cesare, Le piii hette riiine di Pompei. Napoti 1845 p. 85.

VII

1834 spectant, imiltae inscriptiones parietariae continentur; tiun quae annalibus auctoritate regia editis (Annali cioiU del regno delle due Sicilie) B. Quarantae (ab a. 1833—1847) ct Moscbittii (ab a. 1854 — Apr. 1855) cura prodierunt ex actis publicis fere transscripta, ut tanien de quibusdam sola referant: v. n. 241. 531 — 533. In eis quod aliquotiens ROB pro ROG (velut n. 839), E pro C/ (n. 837. 838), N pro R (n. 837) inpressum legitur, id liaud dubie inde repetendum est, quod typographus iu auctoris exemplari legendo ita erravit, ut G, R minusculas litteras h, e, n esse putaret; denique quae in 11. Guarinii libellis ex Jorii schedis et aliunde sumta reperiuntur, v. ad n. 151 seqq., pag. 26 lin. 12, n. 1183.

9. Secuntur diaria, quae per singulos annos de efFossionum progressu rettulerunt, inscriptionumque apographa paullo post quam detectae fuere facta continent. Guilelmus Beciii in Musei Borbonici voluminibus I — XIV de eis quae a Nov. 1823 ad lan. 1852 Pompeis efibssa sunt enarravit, permultosque titulos in- seruit a se ipso descri^itos ; sed prooemio, quod illis relationibus (relazioni degli scavi) praemisit (vol. I p. 1 — 9) quotquot afiert inscriptiones non dubium est quin non ipse viderit (quamquam si legge similiaque addit) sed ex actis petiverit. Deinde hoc sciendum est, pro nota qT, quam OR i. e. orat interpretaretur, hoc OR eum, ubi in pariete erat o/^ posuisse eiusque exemplum imitatos esse alios velut Quarantain in Annalibus civilibus; cf ad n. 619. Denique pictorum titulorum imagines, quae ligno in- cisae apud Bechium habentur, non ad exempla delineata sed ad apographa non fidissime litterarum formam defingentia reprae- sentatas esse facile perspicitur; quare non possumus non magno opere mirari, quod Niccolinii in opere suo (Case e Monunienti) talla repetcre quam unam ex superstitum inscriptionum multitu- dine ad ipsum parietem depictam exhibere maluerunt.

10. Eiusdem Musei Borbonici voluminibus XV et XVI (cuius ultimi prior pars a. 1857, altera a. 1867 prodiit) loannes Bapt. Fi- NATi de effbssionibus ab a. 1852 ad a. 1857 fiictis rettulit, sed et minus plene quam Bechius et ita ut multa ex inpressis libris sume- ret. Eius autem viri in eodem volumine edendo quanta fuerit levi- tas insigni excmplo probari et potest et debet; viae enim q. d. dei sepolcri forma, quam vol. XVI tab. XIV exhibet a Genovesio delinea- tam, eodem plane modulo nullaque una littera addita descripta est ex_GeIlii et Gandyi libro Londini a. 1817 — 1819 edito, ita ut quae- cumque inter a. 1819 et 1857 detecta sunt in ea desidei-entur.

11. BvLLETTiNO dell' institvto. Eo praeter illa quae ex actis publicis edita exhibentur (v. § 8), multae inscriptiones parietariae editae sunt ab Francisco M. Avellino a. 1831 et 1841, ab Henr. Guil. Schulz a. 1841 (cf. Annali deW Inst. X. 1838), ab Adolpho Michaehs a. 1858, ab Adolpho Kiessling a. 1862, a me ipso a. 1865 et 1867, a Eichardo Schoene a. 1867, a Renardo Kekule a. 1867, ab Henrico Heydemann a. 1868, a Friderico Matz a. 1869.

12. Bvllettino akciieologico napoletano ab a. 1843 ad a. 1848 ab Avellinio, a. 1853 a Garruccio et Minervinio, deinde usque ad a. 1862 a solo Minervinio editum.

13. Giornale degli scavi di Pompei pubblicato da Gius. Fiorelli, cuius quae prodierunt ad annorum 1861. 1862. 1865 particulas pertinent. A tribus his viris, Avellinio, Minervinio, Fiorellio uberrime et accuratissime de illorum annorum eflossio- nibus relatuin est.

14. Giornale degli scari di Ponipei. Nuova serie pnbblicaia dagli ulunni della scuola archeologica. Vol. I ; cuius -i^ui editi suut fascicuh n. 1 — 10 ad efibssiones a. 1868 et 1869 spectaut.

15. Ceteri libri, quibus inscrlptiones parletarlae contlnentur lii sunt: Dissertationis Isagogicae ad Herculanenslum volu- mlnum expHcationem pars prlma. Neapoli 1797. — Eam ex ma- teria ab Alexlo Symmacho Mazochio coUecta edldlt Carolus Maria Rosinl. Partes altera et tertla non prodierunt, quamquain haec citatur p. 13 not. 11 (v. ad n. 2512). Cf Castaldi, Accad. Ercol. p. 61 et 223;ArdItI, II fascino p. 2 not. 2; De Blasils in Fiorellii Giornale 1862 p. 25 seqq. — Contlnet graphlo scriptam fortasse nullam (v. n. 2512), sed multas plctas Inscrlptiones, quarum cum bona pars in museo Neapolitano reposita superstes sif, satls accu- rate, cpiamquam aliquotlens infellclter, rem gesslsse Mazochium Roslnlumque dliudlcare potul.

16. In egreglo Francisci IVLvzois architecti opere paucae re- perluntur quae huc spectent inscriptlones , sed accurate ab ipso descrlptae, exceptls tamen cls, quae vol. III tab. I conpositae sunt, nou ex Imaglnibus ab Mazoisio delineatls sed ex aliorum auctorum apographls repraesentatae : v. ad n. 138. De alils quas slne fraude Ipse confinxlt v. ad n. 140*seqq. Primus rubrica scrlptas edidlt; v. n. 88 et 90. — Pompeis degebat ab a. 1808 usque ad Muratiani imperii finem, deinde a. 1816; mortuns est a. 1826. Cf Index Auctoruin.

17. Porro conmeniorandi sunt Clarac, Millin, Arditi, AvELLlNO, Gell & Gandy, Auonymus in Wiener Jahrbucliern, DE loRio, GoRO, Garrvcci, Minervini, Falkener et si qui sunt alii, qui opusculis suis, quae Indlce Auctorum indicavi, iion- nullas inscriptloues parletarlas inseruerunt. Eoruin hls Arditio, Avelllnlo, lorio maxima praeter ceteros trlbuenda est auctoritas, quippe qui rerum Pompeianarum gnari in legendlsque titulis satis versati essent; lorli libellus praeterea ad acta recte in- tellegenda maxlmae mihl saepe utllitatis fult. Gell & Gandy eo nomine laudandi sunt, quod locos ubl Inscrlptiones vlderant accurate indlcaverunt.

18. Denlque nomino hos testes parum idoneos, qui Inscrlp- tlones vel ex llbris inpressis neclegenter repetiverunt vel male Ipsl ex parletlbus descrlpserunt: Romanellivji, qui libros suos a. 1811 et 1817 edltos quamquam in hoinlnum peregrlnantlum usum composuit, excusari tamen iion poterit, quod tltulos eo modo dlffinxlt, interpolavlt, falsis locis attribult (v. n. 479 — 480. 485.1093.1162.1187), ut quaecumque elus unlus testlinonio tradita sunt fide fere prorsus carere existlmanda slnt (v. n. 830« — 830c. 1200); iilsi quod locatlo n. 138, culus non extare nlsl Romanellla- num apographuin doculssc mlhi vldeor, quamquam In quibusdam partlbus fiilso descrlpta est, universo tamen contextu genuinam se prodlt; Bonvccivm, qui tantum non omnla ex actorum sclie- dls vel ex inpressis libris parum accurate repetivit, nec vero prorsus relclendus erat propterea, quod de qulbusdam rebus vel solus vel Inter pauclsslmos tradidit; Gvarinivm cuius libellos permultos magno temporis dlspendio, rei emolumento fere nullo excussl; praeter hos eiilm n. 8 et 9 nulluin oplnor titulum ex ipso pariete descripslt, ceteros omnes ex librls vel editis vel iiiedltls (velut ex lorii schedls slve actis, v. n. 151 seqq., pag. 26 lin. 12, n. 1183) excerpslt suppresso plerumque auctorls sui no- mlne. Llbri splendldlssimi a Niccoliniis edlti {Le case e monu- menti di Pompei) commentarluin qui scrlpsit , is inscrlp.

VIII

omncs ex Dull. Napol. ct aliunde ita repctivit nt adco typogra- pliicos -liqnot errores non corrigeret. Quarc Inuic commentarinni numquam citavi; tabnlis usns sum, si cuius aedificii formam alibi uondum edltam exhibent (v. ad n. 805 i), ad inscriptiones autem solas bas n. 879 et 2330, quae ad ipsa archetypa videntur re- praesentatae esse.

19. Quoscumque hucusque attnli libros, ii paucissimis ex- ccptis pictas solas inscriptiones exhibent, non graphio scriptas. Ad quarum auctores antequam pergam tribus verbis commemo- randum est Garrvccivm {Bull. Nap. 1853 p. 150) et de Petram (SuUe condtioui dello. cittii italiche p. 73 — 79) candidatorum pro- grammata qnaedam composnisse; qnornm hic uno n. 1045 excepto omnia ex impressis libris, ille plura ex suis apographis, sed parum diligentibus, exhibuit.

20. Inscriptioncs graphio exaratae usque ad annnm huins saeculi trigesimnm alternm paene omnino neclectae snnt. Unde factum est, ut cum aedificia pnblica, c|uorum parietibus permulta id genus inscripta fuisse vel scimus vel certis indiciis conicere possumus, velut amphitheatrum, theatra cum porticu, basilica, ante illud tempus etfossa sint, delapso interim vel corroso opere tectorio magnam fecerimus iacturam nnmquam reparabilem. Acto- rum enim scriptores paucissimas exhibent, easque fere omnes ita descriptas, ut ex paucis senteutiam elicere possis. Primae earnm sunt n. 2132 — 2134, in Isidis aede detectae; qnarum apographum, Cjuod litterariuu formam imitari ex Mommseniano apparet, qno- minus ad ipsum codicem edere potuei-im, factum est casu infelicl: etenlm a. 1868 cum Fiorellius delineandum mlhi traditurus csset, ipsae Illae schedae frnstra cj^uaerebantvu'. Allae delnde habentnr in actls a. 1767 et 1813 e ludl gladlatorli (v. n. 2473 seqq.) et basilicae (v. n. 1819. 1825. 1897. 1948. 1949) parletibns de- scriptae. Ex actorum codice eas ediderat Garrnccius cjra,ffiti ed. 2 p. 9 et p. 14.

21. Chrlstoph. Theoph. de Mvrr libello, q. I. e. : Specimlna antiquisslma et q. s., qulque prodiit Norimbergae a. 1792, ex ludi gladiatorli (cjuod castrum militai"e esse tum putabant, cf. sub n. 248 la) columnls ab liomine Italo anno 1783 descriptas et ab amlco codem anno slbi transmissas inscrlptlones XXV edldit ligno Inclsas ; quarnm pleraque pars ut non recte excepta erat Ita non mlrablmur quod a Murrlo Infeliclsslme expllcata est. Panllo me- llora sunt apographa, quae idem Mantlssa a. 1793 edldit, undeclm Inscrlptlonum, inter quas tres sunt, quas iam In priore libello repraesentaverat. De ea Mantissa Murrius „ab amlco aestuma- tissimo, Inqult, qul meam lucubratiuncuLam legerat, accepl e dul- clssima Parthenope Istas dellneationes exactisslmas, veram litte- rarum magnltudinem exhlbentes". Ego XVI Inscriptlones Mur- rlanas, quas vel Ipse reppererlm superstltes vel alli testes Idonel vlderint vel bene descriptas putaverim, huic syllogae Inserui, re- liquas inter inscriptiones suspectae lectionis amandavi. — Murrlo soll debetur velut n. 2483.

22. Post Murrium primus Clarac graphlo scrlptas curavit, qni in libello Pompei inscripto n. 2450 et 24G8 accurate delinea- tas exhlbult; delnde paucac innotuerunt Gellii et Gandyi llbro a. 1817—1819 edlto (v. n. 1779. 1842. 2432), ahae dcbentnr huius llbri censori anonymo in Annalivm Vienniensivm a. 1822 vol. XX (v. n. 1819. 1842. 1936. 1939. 1943), aliae ex basihcae parle- tibus exscrlptae Caroli Bonvcci Hbello (v. ad n. 1819), cx quo ''tur, ajpetivlt Gell In Pompeianis snis a. 1832 editis; aliae deniqne

circa cosdem annos Mnsci Borbonici ct Bull. deU' Inst. volu- minibus.

23. Chr. WoRDSWORTii ex largo numero (v. ipsum p. 31) earum quas aestate anni 1832 Pompeis descripserat praetcr n. 64 pictam parletarlam et n. 2552. 2589. 2628. 2629 quas in am- phoris legit triglnta duas graplilo scrlptas scite selectas edi- dlt a. 1837. Fcre omnes ligno inclsas exhlbnit, nec vero ad exempla dellneata, sed ad apographa, quae litterarum formam a vera non mediocrlter distantem repraesentant , ita ut ipsorum archetyporum lectio multo slt expedltlor. In legendis inscriptio- nibus qnod saeplus ab eo erratum, dclnde quod veram versuum distributionem In multis Inmutatam depreheudimus (exceptls enim n. 1950. 1951. 2462 omues repperl parietarias), ea facile excusa- bimus In eo, qui fere prlmus tltulos lectu difficillores attlgit ac fortasse non ut prelo mandaret descrlpsit. Praeterea fortasse ad- notatis suis male Intellectis eo inductus est, ut hanc n. 1870 lacuna, pictam n. 64 integro versu interpolaret. Verum omnino libello suo eleganter lepideque scripto optlme de re nostra me- litus esse censendus est, quippe quo effecerit, ut inde ex illo tenipore hoc inscrlptlonnm genus mlnus neclegi coeptum slt etlam ab els ipsls qui eruendorum Pompeiorum curam agebant.

24. Franciscus Maria Avellino, vere doctus slnceraeque fidei homo, dissertatione a. 1840 apud academlcos Herculanenses lecta (pssercazioni sopra alcune iscrizioni e cUsegni grajfiti suUe mura di Potiipei) has n. 1422. 1421. 1333—1365 aere accurate inclsas et maxlma ex parte non male lectas, plures deinceps in eius BuU. Nap., quod ipslus cura prodiit, sex volumlnibus edldlt. EIus- dem viri optlmo consillo debetur, quod operls tectorii partes in- scriptlonibus opertae nonnullae ex basilicae (v. ante n. 1780) et vlae Mercurll (v. ante n. 1333) parletlbus excisae et in museum NeapoIItanum translatae sunt.

25. Anno 1840 loannes Ferdlnandus Massmann Libello suo Aurarlo, quo tabulas ceratas in fodina auraria TransIIvaniae re- pertas edldit, aliquot inscriptlones graphio factas unamque rubrica scrlptam (n. 89) ex Boeckhll, Augustl filil, apographls ligno Incisas exhibuit. Ipse auctor excinplaria sua quae ex Boeckhil apographis ut ligno incideret charta pelluclda delineaverat utenda mihi dedit; quae intellexl accurate In Ilbro repetlta esse. Accesslt autem ex eis unum fragmentum n. 26*. — Plurlmae earum inscrlptionum a me vel a Mommseno repertae sunt; ut apographa licet fideliter non satls tamen perlte facta esse, Massmannum autem in eis legendis parum fellclter versatum esse intellegere potuerim. Quare eas quae vel perlerunt vel certe uos latuerunt, in Inscriptlonlbus quae sunt suspectae lectlonis exhlbui ; ut autem lectorum temporibus parcatur (difficllllmum enlm erat ad suam quodque apographum Inscriptio- nem revocare), omnlum elenchum Infra exhibui. § 139] n. 1274. 1304. 1321. 1322. 1764. 2477a? 19*. 1205. — § 140] n. 1768 v. 2. 20*. 1480 V. 1. 21*. — § 141] n. 1479. 1767. 1475. 1271. 22*. 23*. 1294. — § 142] n. 1326. — § 143] n. 1768 v. 1. — § 145] n. 1272. 24*. 1774 (not.). 89. 25*. 1466. 1270. 1295. - Denique § 146] pictam n. 202 ex Museo Borb. repraesentavlt.

26. loscphus FiORELLi per plures annos quidquid graphio scriptarum in parietlbus Pompeianls latebat investigaverat de- scrlpseratque , ut lacturam gravlssimam eo fecerlmus, quod eius schedae anno 1849 ab amico male et Fiorelllo et siblmet ipsi pa- vcnte flammis combustae sunt. Paucas quas Mommseno dona- verat in nostris repperi (v. n. 1222«. 1229 — 1231a. 1247a).

IX

W

27. Raphael Garrvcci inscriptionum graphio scriptariim quas ipse in parietibus Pumpeianis reppererat, optimo sane consilio, syllogen edidit libro, cuius prior editio inscripta est : Inscriptions gravie» au trait sur les murs de Pompei. et q. s. Bruxelles 1854: ; altera: Graffiti de Pompei et q. s. Paris 1856. — Qui posterior liber intellegendus est, ubicumque auctorem simpliciter citavi. Inspexi etiam priorem editionem; in qua tabularum (exceptis XXIX — XXXI quae huic desunt) typus plane idem est; ex eiusdem com- mentario qui multis differt, si quae memoratu digna viderentur ad- notavi. — De tabulis suis auctor ipse p. 1 haec notavit quae secun- tur: Presque toutes les inscriptions reproduites dans ce recueil ont ete calquees de ma main [i. e. charta pellucida delineatae] ^je le dis pour quon sache que je men fais garant. Lorsque je les ai seuleinent dessinees [i. e. descriptas], j'ai soin d'en avertir. Nec vero pro- misso stetit; nam praeter eas quas p. 86 dicit tab. XXVI. XXVII. XXVIII (excepta n. 35), alias quoque ex apographis exhibuit velut n. 1555. 1605 seq. 1760. Exempla eius delineata eo maxime vitiosa sunt, quod lineas solas eas, quas per chartam pellucidam ipse vidit, repraesentant, ceteras quasque omittunt; unde litterae Gar- ruccianae fere omnes in lineas seorsum positas discerptae sunt, fere nulli plena et vera forma ita servata est, ut graphii ductum agnoscere recte possis, eiusque inscriptiones contra atque esse debet lectu sint multo difficihores quam ipsae Pompeianae. Haud raro taraen in alteram etiam partem peccavit, ut lineas vel lineolas quae in pariete non extant addiderit (velut n. 1555. 1760. 1901. 1917). Apographa eius, quorum litteras magis etiam a vera forma discedere vix est quod addam, quoad cum parietibus con- ferre potui raro ita facta esse deprehendi, ut omnino recte se habeant ^). Praeterea exempla eius qua delineata qua descripta eo nomine manca esse solent, quod tectorii lacunas, quibus in- scriptionum particulae perierunt aut periisse possunt, rarissime indicant. Haec quae dixi ita se habere quia paucis earum in- scriptionum quas ipse repraesentavi cum Garruccianis collatis intellegere quivis potest, singula non est cur exemplis compro- bem. Nec minus longum est plene enumerare quibus locis ver- sus vel male vel omnino non diviserit vel versuum ordinem in- verterit (cf. velut n. 1272. 1306 seq. 1781 seqq. 1792. 1878. 2052.), unam inscriptionem in plures partes discerptam diversis locis de- derit (velut n. 1901), diversas coniunxerit (velut n. 1337. 1343 seq. 2060. 2325 seq.), denique quibus locis tabularum imago cum com- mentario discrepet (velut n. 1773. 2450 v. 3), ut taceam de au- ctoribus librisque male citatis. — Locum quo quaeque inscriptio extet fere semper tacuit, numquam autem satis accurate ita ut reperire queas indicavlt; quod tamen scire magni est momenti propterea, quod aliae saepe inscriptiones ex aliis iuxta positis, non paucae ex ipso loco quo exaratae sunt lucem accipiunt; in Garruc- ciano libro eo magis desiderabat, quisquis alia eius opuscula noverat. Mihi, qui quidquid operis tectorii in parietinis Pompeianis restat ita pervestigavi, ut plures etiam quam Garruccius in eisdem par- tibus reppererim, hoc solum inde redundavit incommodum, quod eius apographa ad quas singula inscriptiones pertinerent difficilli- mum saepissime erat dignoscere. Hle ut se excusaret, locos indican- dos sibi fuisse hoc libro negavit (t. VII prooem. p. 61 et p. 102), quippe quo id solum spectaret, ut rem palaeographicam littera-

*) Eidem operi insertae sunt Romanorum parietum inscriptiones his locis: tab. X 2, XII, XXV 2 et 4, XXVIII 22. 23. 30. 32. 33. 34, XXX, XXXI.

') Ipse Garruccius mihi narravit se opus suum contra academicorum Hercu- lanensium voluntatem et coUegisse et edidisse, ut nisi clam vel corruptis custo- dibus inscriptiones delineare et describere sibi non liceret. Quod ut verum esse comperi, ita eum aliquatenus excnsat; modo in libro suo ingenue fassus esset, ne leetor eum ut rem parum accurate gereret coactura fuisse ignoraret.

IV

turamque cursivam tractaret. Quod si verum esset, in maiorem reprehensionem incurreret, quandoquidem litterarum formam, ut supra monui, perperam exhibuit. At ficticiam illam esse causam facile inde inteUegitur quod in eis solis quas tab. VII composuit scripturae genus spectavit, in ceteris vel nullum vel alium ordinem secutus est, velut t. I alphabeta, t. II Oscas et Graecas vel Grae- canicas, t. HI — IV 5 consulares et imperatorias, t. IV 6 —VI car- mina, t. IX — XV gladiatorias vel amphitheatrales exhibuit, reliquis tabulis varias nuUa fere vel scripturae vel argumenti ratione habita distribuit. Ac figuras gladiatorum inscriptionibus carentes certe non eo consilio libro suo inseruit, ut cursivae litteraturae originem iUu- straret. Immo cum alia fortasse quadam de causa tum suopte more fecit, quod locos non indicavit, ut non indicavit in aliis opusculis quibus ad rem archaeologicam vel epigraphicam illustrandam id genus inscriptiones edidit. Denique dubitari utique licet, num ipse sibi locos in schedis suis accurate notaverit; scilicet ea quae pau-

cissima de hac re inde protulit, fere falsa sunt (v. n. 1085. 1768).

Non minus hoc nomine vituperandus est Garruccius, quod utrum lectio expedita certaque an difficilis incertaque sit, fere nusquam adnotavit, et in eis quae vel ab ipso non expedita sunt vel suapte natura expediri non possunt, cum commentario vestigia quoad eius fieri poterat typis repraesentare deberet, tamen ut quovis modo vo- cabula et sententiam exsculperet, talia monstra prodidit, qualia ha- bes velut n. 1263. 1353i. 1472. 1477. 1510. 1578. 1593. 1820. 1841. 1921. 1937. 2442a. 2459. 3203, atque adeo quasi vere antiqua in- dici suo eorum plurima inseruit. Ut paucis dicam quod sentio, Gar- ruccius hoc libro non minus quam aliis bene meritus est quatenus antiquorum monumentorum quae collegit memoriam servare voluit; idem tamen rem ita gessit, ut pleraque omnia tuismet oculis exami- nare cupias ; omninoque eorum quae Eckhelius de Huberti Goltzii nummis (vol. VI praef.) dixit, haec quae secundo tertioque loco po- suit, „uumos omnes ab uno hoc viro promulgatos aut putandos

esse vafre ac subdole descriptos, aut, si qui fraude carere

videantur, saltem suspectos tamdiu, donec aliorum testium accedat auctoritas", apprime conveniunt in has inscriptiones a Garruccio editas. — Quae cum ita essent, excepta n. 1769 quam propter n. 1768 precario admisi, omnes inscriptiones graphio exaratas ab eo solo descriptas inter eas, quae falsae vel suspectae lectionis sunt, reieci.

28. lulius MiNERViNi libelli Bullettino Napolitano per annos 1854 — 1862 et losephus Fiorelli iUius Giornale degli scavi di Pompei pcr annos 1861 — 1865 editores multas graphio scriptas iUis annis detectas protulerunt accurate descriptas. De FioreUii schedis v. § 26.

29. Fridericus Ritschelivs opere suo q. i. e. Priscae Lati- nitatis Monumenta Epigraphica, duodetriginta inscriptiones graphio exaratas ad exempla quibus uti poterat summa qua solet fide re- praesentavit. Quarum allas tab. XVI n. 1 — 21 delineationibus Fiorellianis, alias t. XVII n. 22 — 25 Garruccii libro, alias t. XVH n. 26. 27. 29 Mommseni apographis debuit; t. XVII n. 28 autem rubrica potius scripta est, v. n. 89.

30. Quaedam porro habentur in Museo Rhenano vol. XVII (1862) ab Curtio Wachsmvth, in Bull. delV Inst. ab Adolpho KiESSLiNG (1862), Richardo Schoene (1867), Renardo Kekvle (1867), Henrico Heydemann (1868), Friderico Matz (1869) edi- tae. — De eis quae nuperrimae repertae sunt rettulerunt scholae archaeologicae Pompeianae alumni in Giornale degli scavi di Pompei inde ab anno 1868 edito.

b

X

31. De parietariis inscriptionibus commentati sunt Otto Jahn in Berichte der Sdchsischen Ges. 1857, qui non paucas ibi ex Moniniseni schedis exliibuit; eodemque anno Franciscus BvECiiE- LER in Rhein. Museuin vol. XII, breviusque in Neues Schiveizer. Museum 1863 p. 14 seqq.

32. Enumeratls eis auctoribus, quorum curis inscriptiones pa- rietariae Pompeianae editae vel explicatae debentur, iam expo- nendum mihi est, quo pacto ipse in colligendis edendisque his inscriptionibus versatus sini, ut quid praestare potuerim vel certe voluerim intellegi possit. Vere igitur anni 1865 postquam Hen- zenus Mommsenusque academiae regiae Berolinensis nomine mihi hanc Corporis Inscriptiouum Latinarum partem edendam detu- lerunt, Roma, ubi quae in montis Palatini parietinis nuper re- fossis extabant graphio exarata transscripseram , profectus Nea- polim Pompeiosque adii. Ubi per quattuor fere menses (ab Aprile ad lulium) commorans ea quae ex parietibus Pompeianis exsecta in museo Neapolitano extant describebam, Pompeis ipsis omnes parietes etiam atque etiam perscrutabar, quidquid ibi pictum scri- ptumve repperi excipiebam vel describendo vel charta pelhicida delineando vel laminis stanneis exprimendo; simul autem ea quae ante me lecta editaque reppereram ad archetypa ipsa denuo con- ferebam. Herculanenses quoque parietinas perlustravi, ubi in eis acdificiis, quae nunc sub divo sunt (inter annos 1828 et 1838 detecta), paucissimas inscriptiones repperi has n. 2513. 2513a. 2521, theatri autem parietcs ad funahum licet parcum lumen aguovi noviciorum hominum inscriptiuncuhs ita opertos esse, ut si quid ibi antiquitus exaratum sit, id eis obhtteratum deletum- que esse putandum sit.

33. Mense Augusto anni 1865 in Germaniam redux a Momm- seno accepi ea quae ipse in eiusmodi syllogae usum ohm sibi collegerat. In quibus praeter alia, quae nulhus aut parvae mihi utilitatis fuerunt, haec inerant: Inscriptionis n. 1084 apogra- phum e Caietani Marinii schedis Vaticanis exscriptum, Fiorellii schedae ahquot (v. supra § 26), anonymi cuiusdam schedae, de quibus dixi in Indice Auctorum ; deinde Mommseni ipsius sche- dae, quibus continentur cum ea quae ex libris inpressis et ex actis manu scriptis (v. § 4 et 6) excerpserat, tum permultae in- scriptiones parietariae a. 1846 et Pompeis et Neapoli ab eo de- scriptae et in edendis regni Neapohtani inscriptionibus tantum modo propter bibliopolae rationes praetermissae ^). Ex his apo- graphis Mommseiii, quem etiam in hac re summa et dihgentia et sagacitate versatum esse vix est quod addam, nonnullas gra- phio scriptas, plures autem pictas, quae a. 1865 perierant vel minus integrae extabant, exhibui. Eius disseusum in dubiis sem- per notavi; ubicumque me ipsum recte legisse persuasum habui, notare omisi. — Quaedam ex his schedis iam ediderant Momm- senus ipse Rhein. Museum 1847 p. 457 seqq., Otto Jahn Berichte der Sdchs. Ges. 1857 p. 192 seqq., Fridericus Ritschl P. L. M. E. t. XVII 26—29 et Rhein. Museum 1862 p. 139.

Denique a Mommseno rogatus Adolphus Kiessling quas Pom- peianas a. 1862 per octo dies exscripserat mihi utendas trans- misit. Inter eas (sunt autem maxima ex parte pictae) paucas quas ipse non videram inveni, aharum, quarum a. 1865 lectio in-

') 'invitus exclusi*, Momniseiuis ait praefationis p. VIII (1852), 'quae non in- cisa, sed in muris ct vasis stilo vel atraniento miniove scripta Pompeiis prae- sertim observantur; quae collegi quantum potui ililigcnter ct digessi editionique paravi, sed a bibliopola flagitare non sustinui tabulas, quibus titulos graphio ex- aratos cursivis plerumque litteris describendos esse intelligebam. Quod si qua posthac edendi occasio offeretur, labori me non defuturum esse spondeo'.

certa evaserat, apographa non sine utihtate adhibui. Mommsenum KiessHngiumque saepius testes subscripsi ^) etiam si de mea lectione non esse dubitaiidum mihi constaret, neque eorum apo- graphis quiequam vel plenius vel melius exhiberetur; id quod eo consilio feci, ut ea quae alii male legerant comphirium testium auctoritate fortius refutarentur exploderenturque, neve laborem ab illis duobus viris in eis rebus coUocatum in schedis sepultum iacere sinerem. Ceterum hoc non omittendum est, et Momm- senum et Kiesslingium de apographis suis legendis expedien- disque adnotasse rarissime, ut si quae ipse non viderim eorum quam exhibui lectionem meam esse diserte admonendum sit. Quae res quantum habeat difficultatis quantumque poscat cau- tionis facile mihi credet, quicumque apographa talia, quorum lineae plumbo factae evanidae saepe sunt, adhibuerit.

34. Excussi etiam quas Henricus Iordan a. 1862 sibi in pu- gillaribus suis notaverat; eiusque testimonio usus sum ad n. 823.

35. His igitur subsidiis instructus nihil antiquius habui nisi ut inscriptiones secundum vias et aedificia ubi extant vel ex- titisse traduntur in ordinem digererem; quod ad inscriptiones recte intellegendas non parvi esse momenti supra (§ 27) iam significavi, necessarium autem erat vel proptcrea, quia pictarum inscriptionum permultae iuter se sunt aut similhmae aut eisdem plane verbis compositae, ut utrum idem exemplar necne a di- versis auctoribus exhibeatur nisi locis certe definitis non possit dignosci. Omnino autem si quis res Pompeianas cognoscendas describendasque susceperit non parvum ex his indicationibus fructum accepturum esse certum est. Sed inscriptiones secun- dum locos in quibus repertae sunt ordinare cum facillimum esset in eis quae graphio scriptae sunt, quippe quarum maximam par- tem ipse viderim, summi ac molestissimi mihi fuit laboris in eis pictis quae ex actis tantum, Museo Borb. aliisque quibusdam libris notae sunt, quorum editores in hac re tanta saepe ambi- guitate usi sunt, vix ut credi possit. Cuius generis exempla aliquot subieci : velut in actis a. 1826 p. 143 extr. et p. 164 extr. fullonica in via quae a foro ad portam Isiacam sive Nolanam ducat sita esse dicitur; deinde acta a. 1814 seqq. quomodo basi- hcae appellatione abusa sint, dixi p. 42; tum actis a. 1813 porta Isidis sive Nolana vocatur „porta di settentrione" ; cf. praeterea ad n. 670. Bechius Mus. Borb. II p. 11 (cf. ad n. 182) et IV p. 1 dextram pro sinistra, IV p. 2 lin. 4 sinistram pro dextra, X p. 8 meridionale fori latus pro septentrionali, Minervinius Bull. Nap. 1859 p. 115 ludi gladiatorii latus orientale pro occidentali posuit; simihterque ahi passim erraverunt. Ne Avelhnius quidem, alio- quin accuratissimus, a similibus satis cavit, velut Bull. Nap. IV (1846) p. 3 quod habet a sinistra intellegendum est ad dextram; cf ad n. 1507 (add.). 1548. 1989. 1991. — Earum igitur quas ipse vidi locos ubique accurate descripsi, adiectis tamen si opus esse visum esset etiam aliorum auctorum indicationibus ; ubi quaecumque adnotavi sine auctoris nomine, ad me referenda esse scito. Nec minus ad ceteras quae nunc perierunt ea quae earum auctores notassent exscripsi et ita exscripsi, ut fere semper ipsissima eorum verba retinerem.

36. Recepi autem in hanc syllogen inscriptiones Pompeiauas latinas quaecumque peniciUo pictae vel carbone terrave aHqua

-) Ubi hoo „descripsimus (MZ)" vcl simplicitcr ndescripsinuis" posui, Momm- senum et me; ubi „dcscripsimHS (MKZ)", Mommsennm, Kiesslingium, me intelle- gendos esse scito.

XI

scriptae vel grapliio aliusve instrumenti cuspide incisae vel scari- phatae sunt. His additae sunt signaculorum inscriptiones tectorio inpressae, deinde paucae scalpro incisae, quarum aliae suapte na- tura eodem plane atque parietariae loco habendae sunt, aliae me- dium quendani inter parietarias et monumentales lociun tenent; eas composui indicis XVI parte III. Operis musivi titulos, utpote qui legantur in Mommseni Inscr. Neap., exclusi omnes. — Non omisi autem paucissimas, quae ex Herculanei aliorumque oppidorum a. p. Chr. 79 Vesuvio obrutorum ruinis restant; sunt autem hae: Herculanenses 1175. 1176. 2513. 2513a. 2521, Stabiana 1175/ — Graecas vel Graecis litteris scriptas, exceptis incertis quibusdam et talibus quales habes apud Helbigium Wandgemulde n. 1706. 858. 859. 865. 868. 871. 878. 887. 893, inserui omnes, ne, quia Corporis Inscriptionum Graecarum altera editio sero fortasse prodibit, frustra alibi quaererentur ; ut autem sunt et paucae numcro et ambitu breves ita Latini Corporis uaturae et colori parum officient ; deni- que non solum argumento verum saepe etiam ipso sermone (quo nonnullae vel plane Latino vel mixto ex utraque lingua utun- tur) artissimo cum ceteris coniunctae sunt vinculo. — Editorum titulorum huius corporis legibus obsecutus nullum scieus omisi. Quod ad eas quae schedis meis solis debentur, attinet, erunt fortasse quibus nimius fuisse videar in recipiendis eis quae vel mutila vel incerta sunt. Qui reputarint velim, hac sylloge, quae post tot deperditas inscriptiones prima prodit, curandum fuisse, ut quae qualesque iam superstites sint unusquisque plene habeat quo aestimare possit, deinde meminerint, si quis naufragium fece- rit, euin in ingenti rerum suarum iactura vel miserrimas quasque reliquias undecumque colligere.

37. Compositis variis singularum inscriptionum exemplis id egi, ut oculatos testes, qui ex ipsis parietibus descripserunt, a secundariis dignoscerem. Utrumque genus aut disertis verbis aut ita distinxi, ut hos intra uncinos inclusos suo quemque auctori subicerem. Varias lectiones in eis titulis, quos ipse integros vidi, adscripsi nullas, nisi forte vel in eo quod ipse legi aliquid non extra dubitationem positum videbatur vel hoc incertum erat, num ea quam ipse descripsi eadem esset quae ab aliis exhiberetur, vel denique aliquid in causa erat, cur quod alius auctor legisset notatu dignum videretur. In eis autem quas non vidi omnium testium primariorum discrepantiam plene exhibui.

38. Denique emendandi munere ita mihi fungendum erat, ut earum quas ipse examinare non potui inscriptionum veram scri- pturam recuperare conarer; quod pro varia auctorum virtute in aliis facile fieri poterat, in longe pluribus non nisi eatenus, ut vix probabilitatem assequi possem. In eis quae cursivo littera- rum genere scriptae sunt, in quibus legendis non solum a vulgari descriptorum genere infinitis modis errari et possit et soleat, mul- torum exemplorum experientia edoctus plerumque inutilein labo- rem esse intellexi, si quis in aliorum apographis eo consilio in- genium exerceat, ut plus inde quain ipse auctor elicere velit. In quo universo genere hoc severissime sequendum est, ut cum in inusitatioribus tum maxime in singularibus rebus nulli auctori fides habenda sit, nisi de cuius et legendi peritia et fide cer- tissimis excmplis iam constet. Denique in huius generis inscri- ptionum apographis iudicandis hoc utendum est, ut eo propius a veritate abesse putanda sint, quae maxime et sormonis et sen- tentiae simplicitatem exliibeant. Nam paucissimarum oratio ita perplexa est, ut illius n. 1410; quod autem ad linguam ipsam attinet, non Campano si Dis placet quodam idiomate utuntur, sed sermone Latino qualis in ipsa urbe Roma in usu erat; in

quo quae multa insunt a litterarum exculto sermone exclusa, ea non minus Pompeiaiii quam ipsius Romani volgi consuetudine accepta fuisse vel potius conservata remansisse ex urbis Romae inscriptionibus cum lapidariis tum parietariis perspicitur.

39. Tabulis lithographis II — XL, XLVIII — LV inscriptio- num parietariarum imagines repraesentatae sunt. Quibus haec assequi volui, primum ut litterarum formae, quibus id titulorum genus utitur, exhibeantur, deinde ut lectores habeant quo de mea lectione iudicare ipsi possint. Sed penicillo pictarum, quarum maxima pars lectu facilior est, quarumque scriptura a quadrata minus discedens tabula I repraesentata est, pauciores inteo-ras tabulis effinxi, altitudine tamen litterarum saepe indicata efteci, ut aliquatenus earum imaginem mente tibi conformare possis. Longe maxima tabularum parte continentur inscriptiones carbone terrave aliqua scriptae, multoque plures graphio exaratae. Quas tainen consentaneum est non omnes in tabulis repetitas, sed earum omissas esse eas, quae nec litterarum forma nec argumento nota- biliores sunt. Deinde tabulis eshibenda erant incerta fragmenta- que ea, quibus ars typographica exprimendis impar est.

Ad exempla deliueata vel stanno expressa pauciores repraesen- tatae sunt, eo tamen numero qui ad universum cursivae scripturae genus cognoscendum sufficere videatur; longe plures ex apogra- phis repetitae sunt. Cavc enim ne exemplis delineando factis id tribuas, ut ad inscripticnes melius legendas, quam legit is qui excepit, tabularum ope te pervenire posse crcdas. Nam exempla delineata reputandum est mlnime esse primarios testes, sed ita dependere ab eo qui confecit, ut eatenus tantum ipsam verita- tem exhibeant, quatenus ille in videndis expediendis lineis fide- liter et feliciter versatus est. Arte autem aliqua mere mechanica velut photolithographa harum inscriptionum effingi potest fere nulla. — Sed vel apographa mea litterarum formas ita imitari, ut nou multum ab ipsis veris discedant, sincera mente testari possuni.

40. De tabula I, qua litterarum formae, quae in variis titu- lorum parietariorum generibus reperiuntur, compositae sunt, v. Elenchum Tabularum.

41. Typis inscriptiones quatenus fieri poterat accuratissime exprimendas curavi. In qua re leges huic corpori Mommseno auctore dictas ita secutus sum, ut inscriptionum mihi visarum litteras quae evanuerunt maiusculas inclinatas exhiberem ; cursi- vas eas, quae ex emendatione a me inventa vel certe compro- bata positae essent. Praeterea in eis quae graphio scriptae sunt litteras quae etsi integrae extent forma tameu ambigua sunt maiusculas inclinatas dedi. Denique ea quorum lectionem non expedivi typis tamen aliquatenus repraesentanda duxi; quos typos non litterarum instar esse, sed nihil aliud sibi velle nisi ut lineas vestigiaque, quae quas litteras significent incertum sit, imitentur per se patet.

42. Absoluta typisque mandata collectione mea cum non com- mittendum mihi esse existimarem, ut inscriptiones inde ab aestate anni 18G5 detectae (quas multas ac notabiles esse vel ex eis quas a Nisseni et Schoenii amicitia acceptas haberem iudicare potui) in hoo volumine desiderarentur , vere anni 1868 iterum Pompeios profectus per Maium et luniuin menses id operam dedi, ut non solum parietes triennio proximo refossos perquire- rem, sed etiam ea occasione uterer ad conferenda denuo quae- cumquc antea descripseram , si quid fortasse in eis plenius ac

XII

melius legi iam aut posset aut tleberet. Nec me fefellit spes operae Imius haud sane iucundae; ex qua hoc quoque redun- davit emohimentum, ut etiam in oppidi regionibus ohm detectis non paucas inscriptiones reperirem, quae aut delapso opere tec- torio nuperrime apparuerant aut, ut fieri solet, et meam et alio- rum investigandi sagacitatem effugerant.

43. Appendicis loco huic vohimini accesserunt ab Richardo Schoene collectae editaeque eae inscriptiones, quae vasis fictili- bus ex Pompeiorum ahorumque a. 79 obrutorum oppidorum rui- nis protractis non signacuhs impressae, sed colore vel graphio inscriptae suiit. Eas aptissime adiungi visum est inscriptionibus parietariis, quippe quibus eo nomine affines sint, quod maximam partem non nisi fortuita quadam ratione cum ipsis vasis con- iimctae sunt eodemque fere scripturae cursivo genere atque illae utuntur (cf Mommsenus I. N. p. 350 et p. VIII). De ceteris V. ipsius Schoenii praefationem p. 171 seqq.

lam vero restat unum iucundissimum mihi munus, ut eis viris gratias agam, qui studiis meis in his rebus positis ita favere voluerunt, ut beneficiorum quibus multis et praeclaris me de-

vinxerunt numquam non libens memor futurus sim. Ergo nomi- nandi mihi praeter ccteros sunt losephus Fiorelli qui et in- signis qua ex longinquo usu eminet rerum Pompeianarum scientiae participem me esse voluit, et liberalitate sua effecit, ut anno 1815 et Pompeianas parietinas et thesauros Neapolitanos pervestigandi liberrimam potestatem haberem; Henricus NISSEN et Richardus ScHOENE amici qui a. 1867 inscriptiones haud paucas post m. lulium a. 1865 effossas descripserunt descriptasque mecum com- municarunt, denique Theodorus Momnisen et Aemilius Hvebner quorum uterque cum aliis de me meoque opere tum eo bene meritus est, quod mihi in hac sylloge distribuenda, concinnanda, elaboranda consilio suo aderant et plagulas typis descriptas per- legentes non pauca correxerunt emendaruntque.

Itaque iam commendandus mihi est hic liber qualiscumque lectorum benivolentiae, quos rogo ut si quid a me peccatnm esse deprehenderint, id cum universa humani generis condicione factum esse meminerint tum eo magis excusari, quod primus hoc opus adgredi conatus sum , quod periculosae i^Ienum aleae et saepe ita comparatum est , ut inde laboris plus haurire mali sit, quam ex re decerpere fructus.

Scribebam Gothae die 13 mensis Maii a. 1870.

INDEX AVCTORVM,

Acta (eifossionum Pompeianarum) ubi simpli- citer dico iiitellegas 1) si ad annos 1748 — 1860 pertinent: Pompeianaruni antiquita- tum historia quam coUegit los. Fiorelli. vol. I (1748—1818), vol. II (1819—1860).

— 2) si ad annum 1861 (2 lan.— 14 Sept.) pertinent: Fioreili giornale degli scavi di Ponipei fasc. 8 — 10. — V. praef. § 3 seqq.

Acta niscr. vcl Acta Mommseni intellegas Mommseni excerpta ex actorum codice (Ri- baviano?) ab a. 1748 — lul. 1830. — Vide praef. § 4.

Stanislaus Aloe, Les ruines de Pompei. Naples 1851. — Nnllius usus milii fuit.

Raffaele Amiconk. Eius de effossionibus Pom- peianis commentarios (a Nov. 1814 — 6 lul. 1831 et 15Mai. 1837--7 Sept. 1844) edi- dit Fiorelli in Pompeian. ant. hist. vol. III. V. praef. § 5.

Amicone mscr. intellegas Mommseni excerpta e codice Amiconis (quae pertinent usque ad Aug. 1845). — V. praef. § 6.

Annali civili del regno delle due Sicilie. Na- poli 1833 — ISGO. Vol. I — LXVIII (= fasc. 1 — 135). 4. Continent effossionum Pompeianarum relationes a. 1833 — 1847 a Bernardo Quaranta et a. 1854 — April. 1855 a Moschitti conscriptas, Stanislai Aloe bre- vem de cffossionibus Ilerculanensibus nar- rationem vol. 47 p. 107 et vol. 49 p. 14; cf. vol. 1 p. 52; deinde praeter cetera bre- ves de academiao Ilerculanensis actis cnar- rationes. — Cf. praef. § 8.

Annali dell' instituto di corrispondenza ar- cheologica. Vol. I — XLI. Roma 1829 — 1869.— Cf. adn. 1135etpraef. § 5 (not. 3).

Anonymus, cuius apographa e Kellornianni schedis in nostras venerunt, XXXII in- scriptiones Pompeianas pictas et graphio exaratas doscripsit post Oct. 1843; nam exhibot n. 857 et 858. Usui mihi fuerunt ad n. 843 (cf. add.) et 1779.

Antichita d' Ercolano. Vol. I (= Pit- ture I) 1757. — II (= Pitt. II) 1760. — III (= Pitt. III) 1762. — IV (= Pitt. IV) 1765. — V (= Bronzi I) 1767. — VI (= Bronzi II) 1771. — VII (= Pitt. V) 1779.

— VIII (= Lucerne e candelabri) 1792. Napoli. — De huius operis auctoribus v. Castaldi, accad. Ercol. et n. 2* not. Con- tinent n. 1173 — 1175i. 1176. 2* not.

Michele Ahditi (1746 —1838), La legge Pe- tronia illustrata col mczzo di un' antica in- scrizione rinvenuta nell' anfiteatro di Pom- pei. In Napoli 1817. 4. pagg. XVI et 64.

— — ,11 fascino e 1' amuleto contro del fa-

scino presso gli antichi. Illustrazione di un antico basso - rilievo rinvcnuto in un forno della citta di Pompei. Napoli 1825. 4. pagg. 46. — V. n. 1454.

— — . Ex eins Petrique La Vega schedis

relationes de effossionibus Pompeianis a. 1808—1818 conscriptas edidit Fiorolli, Pomp. ant. hist. I 3 p. 226 soqq.

Micliele AiiDiTi. Scripta eius et edila et inedita recenset Bonucci, Pompei. 1830 p. 241seqq. ; cf. Castaldi , accad. Ercol. p. 78.

Atti della societii Pontaniana; v. Avollino. Francesco Maria Avellino (1788 — 1850),

Iscrizioni gladiatoric, in Atti della socicta

Pontaniana. 1818 vol. III. , Opuscoli vol. L 1826, IL 1833, III.

1836. Napoli.

— • — Descrizione di una casa Pompeiana con

capitelli figurati all' ingrcsso disotterrata negli anni 1831, 1832, e 1833 la terza alle spalle dol teuipiotto della Fortuna Augusta [via della Fortuna n. 6]. Napoli

1837. — Libellus deinde prodiit in Me- morie della reg. accadeniia Ercolanese di archeolog. vol. VL 1853 p. 1—133.

— — , Descrizione di una casa disotterrata in

Pompei negli anni 1832, 1833, e 1834 la seconda alle spalle del tenipio della For- tuna Augusta [via della Fortuna n. 4]. Napoli 1840. — Libellus deinde prodiit in Memorie della reg. accademia Ercola- nese di arch. vol. III 1843 p. 151 seqq.

— — , Descrizione di una casa disotterrata

in Pompei nell' anno 1833 la quarta alle spalle del tempio della Fortuna Augusta [via della Fortuna n. 8]. Napoli 1843. — Libellus seorsum excusus e Meniorie della reg. accad. Ercolan. di arch. vol. III. 1843 p. 347 seqq.

— — , Osservazioni sopra alcune iscrizioni e

disegni graffiti sulle mura di Pompei. Na- poli 1841. — Dcinde prodiit in Memorie delia reg. accadem. Ercolan. vol. V. 1846 p. 47—80. — V. praef. § 24.

Micliol B. (qui dicitur esse Michele Baldaccliini), Musee royal Bourbon. Naples 1837. 8. — Exhibet n. 1454.

Ottavio Antonio Bavaudi (nat. 1695, mort. paullo post 1759), Catalogo degli antichi monumenti dissotterrati dalla discoperta cittii di Ercolano. In Napoli 1755. V. n. 2765 et 2775.

Guglielnio Beciii, cf. praef. § 9.

Berichte iiber die Verhandlungen der Konigl. Siichsischen Gesellscliaft der Wissenschaf- ten zu Leipzig; v. O. Jahn.

Cliarles BoNrcci, Pompei decrite; 2. traduction de la 3. edition italienne par C. I. Revue et augmentee par rauteur. Naples 1830. — Hanc editionem intellegas ubicumque libellum simpliciter attuli. Ceteras non citavi nisi ubi differunt ab hac. Cf. praef. § 18. 22.

Bartoloniineo Borgiiesi, v. BuU. Nap. 1846 p. 57 seqq. (Lettera in dilucidazione de' consolati ricordati nelle iscr. graffite pom- peiane).

Ernost Bketon, Pompeia decrite et dessinee. Suivie d'une notice sur Horculanum. Se- conde edition. Paris 1855. — Libcr uti- quo laudandus propterca, quod eius auctor

ruinas Pompeianas ipse diligenter pervesti- gavit et ubi extent inscriptiones accurate indicavit; ad inscriptionum ipsa verba, qua- rum plerasque male lectas vel suis ipsius supplementis interpolatas dedit, nullius fere mihi usus fuit.

Franz Bi'eciieler, Die pompeianischen Wand- inschriften ; in Rheinisches Museum fur Philologie. Neue Folge. Frankfurt a. M. XII. 1857 p. 241 seqq. — Cf. ibid. XIIL 1858 p. 585.

— — , Sittenziige der romischen Kaiserzeit. Vortrag; in Neues Schweizerisches Mu- seum. 3. Jahrgang. Bern 1863 p. 14 — 31.

Bullettino (degli annali) dell' instituto di cor- rispondenza archeologica. Roma 1829 — 1869. — Cf. praef. § 8. 11. 22.

BuIIettino archeologico italiano pubblicato per cura di Giulio Minervini. Anno I. Napoli 1862.

BuIIettino arclieologico napoletano pubbli- cato da Francesco M. Avellino. Anno I. 1843. — IL 1844. — III. 1845. — IV. 1846. — V. 1847. — VI. 1848. Napoli. — Cf. praef. § 12. 13.

BuUettino archeologico napolitano, nuova serie, pubblicato per cura del p. Raffaele Garrucci e di Giulio Minervini. Anno I. 1853. Pubblicato per cura di Giulio Mi- nervini. Anno II. 1854. — III. 1855. — IV. 1856. — V. 1857. — VL 1858. — VII. 1859. — VIIL 1863 [continet anni 1860 partem prioreni: n. 177— 188 et tab. I — VIII; titulus editus est a. 1863]. Napoli. — Eius continuatio est: Bullettino arch. italiano, q. v. supra. — Cf. praef. § 13. 28.

Bullettino cristiano, v. de Rossi.

Giuseppe Castaldi, Della regale accademia Ercolanese dalla sua fondazione sinora con un cenno biografico de' suoi soci ordinari. In Napoli 1840. 8. pp. 270. — Inscriptio- nes non continet.

F. de Clauac, Pompei. Fouille faite a Pompei le 18 Mars 1813. Articles inseres dans le Journal Fran(^,ais de Naples, les 4, 5, 6 et 7 Avril 1813. 8. pp. 93, tabb. 15. — Vide n. 1182. 1183. 2450. 2468.— Cf praef. § 22.

Corpus inscriptionum Graecarum vol. I — IV. Berolini 1828—1859.

Corpus inscriptionum Latinarum. Vol. I. Edi- dit Th. Mommsen. Berolini 1863. Cf. Ritschl. — Vol. II. Edidit Aemil. Hiibner. ibid. 1869.

Dissertationis isagogicae ad Herculanen- sium voluminum explicationem pars prima. Neapoli 1797. — Cf. praef. § 15.

T. L. DoNALDSON. Pompeii illustrated with picturesciue views engraved by W. B. Cook, from drawings by Cockburn, I. Goldicutt, and H. Parke, with descriptive letter-press to each plate by T. L. Donaldson. London (1819 et) 1827. Vol. I— H. — V. n. 108. 110. 111.

XIV

Falkeneu in Museum of classical antiquities.

London. Vol. II 1852 p. 35 seqq. — Vide

n. 879. 2331. 2584. 2G25. Giovanibattista Finati, 11 regal Musco Bor-

bonico desciitto. Tom. I. II. III. Napoli

1819 — 1823. — Nil continet, quo ad lioc

volumen uti potuerim. . Cf. praef. § 10.

Giuseppe Fiorelli, Monete inedite dell' Italia antica descritte. Napoli 1845. 4. pp. 26, tabb. 3. — V. n. 2776.

, Giornale degH scavi di Pompei. Do-

cumenti pubblicati con note ed appendici. Napoli. Vol. I dispensa 1 (pp. XV et 64) 1850; disp. 2 (pp. XLVIII) 1851; disp. 3 (pp. 64 et tabb. II) 1851. 4.

— — , Tabula coloniae Veneriae Corneliae

Pompeis quam denuo recognitam edidit loseph Fiorelli. s. I. et a. (Neapoli 1859.)

— — . Pompeianarum antiquitatuni historia

quam ex cod. mss. et a schedis diurnis- que R. Alcubierre, C. Weber, M. Cixia, I. Corcoles, I. Perez-Conde, F. et P. La Vega, R. Aniicone, A. Ribau, M. Arditi, N. d' Apuzzo ceteror. cpiae in publicis aut privatis bibliothecis servantur nunc primum collegit indicibusque instruxit los. Fiorelli. Vol. I (partes 1 — 3) complectens annos ef- fossionum 1748—1818. Neapoli 1860. — Vol. II (partes 4 — 6) complectens annos ef- fossionum 1819—1860. Neapoli 1862. — Vol. III complectens commentarium per- petuum et indices Incupletissimos [quae prodiit tertii huius voluniinis pars continet R. Amiconis de effossionibus Ponip. a Nov. 1814 ad 7 Sept. 1844 commentarios]. Nea- poli 1864.

— — , Giornale degH scavi di Ponipei. Anno

1861 (n. 1. 2. 3. 4. 8. 9. 10), 1862 (n. 13. 14. 15), 1865 (n. 31). Napoli. 8. Fasci- culi non omnes eis ipsis annis ad quos pertinent prodierunt; velut n. 8. 9. 10 aestate anni 1865. — V. praef. § 28. — Cf. Giornale.

( ), BuIIettino del Museo Nazionale di Na-

poli. Vol. I (n. 1-24). Napoli 1863— 1865. 8. — Continet praeter alia descriptio- nem monumentorum quibus composita est ^RaccoIta pornografica" inde nunc eisdem verbis repetitam hoc opere:

( ), Catalogo del Museo Nazionale diNapoli.

Raccolta pornografica. Napoli 1866. fol.

— — . De eius schedis v. praef. § 26. Raffaele Garrocci, Intorno alla leggenda Ve-

spasiano et q. s. Napoli 1841. — Vide n. 2555.

— — , Intorno ad alcune iscrizioni antiche di

Salerno. Napoli 1851. 8. pp. 35.— Vide n. 2457. 2430.

— — , Graffiti de Pompei. Inscriptions et gra-

vures tracees au stylet recueillies et inter- pretees. Seconde edition augmentee. Paris 1856. — pp. 104 et VIII, tabb. I— XXXI et A. — Hic liber intellegendus est, ubicum- ciue auctorem simpliciter citavi. — Prior editio inscripta cst in hunc modum: Inscrip- tions gravees au trait sur les murs de Pom- pei calquees et interpretees par R. Gar- rucci. Bruxelles 1854. — pp. IV et 58, tabb. I— XXVIII et A. — Cf. praef. § 27.

— — questioni Pompeiane. Napoli 1853. 8.

pp. XXIV et 94 et tab. — IIoc libro com- prehensa sunt quae Garr. in Bull. Napol. de rebus Pompeianis disputavcrat; ex pau- cis quae nova accesserunt citavi n. 660 et 934 (cf. add.). . Cf. praef. § 19.

William Gell and John P. Gandy, Pompeiana: the topography, edificcs and ornaments of Pompeii. London 1817 — 1819. — Edi- tiones posteriores inspexi. — Cf. praef. § 17. 22.

William Gell, Pompeiana: the topography, cdi- fices and ornaments of Ponipeii, the re- sult of excavations since 1819. Vol. I. II. London 1832. — ■ Editiones posteriores non citavi. — Cf. praef. § 17 et 22.

Eduard Gekiiard und Panofka, Neapels an- tike Bildwerke. Theil I. Stuttgart 1828. — V. n. 1454 et 2644.

Ed. GEKHAiti) , Hyperboraisch - romische Stu- dien. Berlin. I (1833); II (1852). — V. n. 1454.

Giornale degli scavi di Pompei. Nuova serie pubblicata dagli alunni della scuola ar- cheologica. Vol. I. NapoH 1868. Prodie- runt n. 1 — 10, quibus refertur de effossio- nibus ab Aug. 1868 ad Oct. 1869. - Cf. praef. § 14 ct Auctarium p. XVI seqq.

. Cf. Fiorelli.

Giudizio deir opera dell' abbate Winckel- mann intorno alle seoverte di Ercolano contenuto in una lettera ad un' aniico. Napoli 1765. 4. pp. 27. — Auctor dicitur esse Zarrilli, vel potius Galiani; v. Arditi, II fascino p. 2 not. 2 et Castaldi, Accad. Ercol. p. 252. — V. ad n. 1136.

Ludwig GoRO von Agyagfalva, Wanderuugen durch Pompeii. Wien 1825. fol. pp. XII ct 178, tabb. XX.

Raimondo Guarini (1765 — 1851). In veteruni monumenta noniuiUa commentaria, I — XX. Neapoli 1820 — 1841, quorum singulorum titulos v. apud Mommsenum, I. regni Nea- pol. p. XVIII.

— — , Valore della cifra SEXS in un marmo

di Pompei. Napoli 1836.

— — , In cippum Osco- Abellanum divinatio.

Neapoli 1839. — Vide n. 2552. 2628. 2629.

— — , Fasti duumvirali di Pompei. Napoli

1837. — Eius libri editio altera sic in- scripta est:

— — , Fasti duunivirali ed annali della colo-

nia di Pompei. Napoli 1842.

— ■ — , Continuazione dei fasti duumvirali di

Pompei. Napoli 1844. 8. pp. 48.

— — , Itervagum mansio II. Neapoli. 1847. —

Iter vagum anni 1846 et Mansiones I et VI nullam inscriptionem continent, quae huc pertineat; ceteras mansiones (quartam citat Garruccius ad n. 1595) ne Neapoli quidem inspicere potui.

— — , de' consoli voluti municipali. Napoli

1834.

. Cf. praef § 8 et 18.

Dom. GuiDOBALDi, Intorno a vari doli viiiari

et q. s. Napoli 1859. — V. n. 2777se(iq. William IIamilton, Account of tlie discoveries

at Pompeii. 1775; in Archaeologia, vol. IV.

London 1786. (Uebersetzt von Murr. Nurn-

berg 1780. 4.) — V. n. 114. Wolfgang Helbig, Wandgemalde der voni Ve-

suv verschiitteten Stadte Cainpaniens. Leip-

zig 1868. Wilhelm Henzex, v. Orelli. Ilermes. Zeitschrift fiir classische Pliilologie

unter Mitwirkung von R. Herchei-, A.Kirch-

hoff, Th. Monimsen Iierausgegeben von

EmilHiibner. Bd. I— IV. Berlin 1866— 69. Otto Jaiin, Aufschriften Riimischer Trinkge-

fiifse, in Jahrbiiclier des Vereins von Alter-

thumsfreunden ini Rlieinlande. XIII. Bonn

1848 p. 105 seqq.

— — , IJeber den Aberglauben des biisen Blicks

bei den Alten, in: Beiichte iiber die Ver- handlungen der Kc5nigl. Siichsisclien Ge- sellschaft der Wissenschaften zu Leipzig. Philologisch-historische Classe. VII. Band p. 28 seqq. Lcipzig 1855.

— — , Ueber eine auf eineni Thongefiirs be-

fiiidliche lateinische Inschrift. In eorun- dem cominentarioruin vol. IX. p. ]91seqq. ibid. 1857.

Jahrbiicher der Literatur. Bd. XX p. 1 — 19.

Wien 1822. (Citavi hoc nomine: „\Viener

Jahrb."). — Cf. praef. § 22. Jahrbiicher des Vereins von Alterthunisfreun-

den iin Rlieinlande, v. O. Jahn. Henri Jordan. De eius scliedis v. praef. § 34. Andrea de Joiuo (1769—1851), Plan de Pom-

pei, et reinarques sur ses edifices. Naples

1828. 8. pp. VII et 244, tabb. IV et forma

ruinarum Pomp.

— — , Guida di Pompei con appendici sulle

sue parti piii interessanti. Trasportata dal francese nell' italiano idioma da Ercole Car- rillo. Napoli 1836. 8. pp. 17G, tabb. VIII et forma Pomp. (quam non vidi). — Utram- que editionem excussi; ex posteriore autem non attuli nisi quae iu ea accesserunt. Prior intellegenda est ubicunique librum simpli- citer citavi. — Cf. praef. § 17. Adolpli KiESSLiNG. De eius scliedis v. praef. §33.

Carl Ricliard Lepsius, Inscriptiones Umbricae et Oscae. Lipsiae 1841. — V. n. 62 et 76 (add.).

Gaetano Makini. Inter eius scliedas in bi- bliotlieca Vaticana adservatas inscriptionis n. 1084 apographuin extat.

lohann Ferdinand Mass.mann, Libellus aurarius sive tabulae ceratae in fodina auraria apud Abrudbanyam, oppidulum Transsj-lvanum, nuper repertae. Lipsiae [ed. a. 1841.] 4. — V. praef. § 25. — Inscriptionum Pompeia- narum apographa debuit Gustavo Boeckhio (1810—1840), qui a lunio 1835 ad Febr. 1836 in Italia peregriiians paullo post 14 Aug. 1835 Pompeios adiit Ilaec nu- perrinie Richardus Boeckliius Gustavi frater mecuni communicavit.

Fran^ois Mazois (1783 — 1826), Les ruines de Pompei dessinees et mesurees pendant les annees 1809, 1810, 1811. Paris. fol. Partie I. 1812. — II. 1824. — IIL 1829 (Continue par Gau). — IV. 1838 (Ouvrage continue par Gau, precede d'une notice sur F. Mazois par Artaud, et de rexpli- cation de la grande mosaique decouverte a Pompei en 1831, par Quatremere de Quincy. Le texte de la IV. partie a ete redige par Barre). — Cf. praef. § 16.

Alessio Simmaco Mazociii (vel M.\zzoccHi) (1684 — 1771), Comnientariorum in regii Herculanensis niusei aeiieas tabulas Hera- cleenses pars I. Neapoli 1754. — II. 1755 ibid. — V. n. 1136.

— — . Cf. praef. § 15.

Memorie della regale accademia Ercolanese,

V. Avellino. Giuseppe Micali, Storia degli antichi popoli

Italiani. Tom. L II. III. Firenze 1832.

8. — et

— — , Monumenti per servire alla Storia degli

anticlii popoli Italiani. Firenze 1832. fol,

— V. n. 1175c. A. L. MiLLiN (1759 — 1818), Description des

tombeaux qui ont ete decouverts a Pom-

pei dans rannee 1812. Naples 1813. 8.

pp. 100, tabb. VII. — V. n. 1182. Giulio MiNERViNi, Novelle dilucidazioni sopra

un antico chiodo magico. Napoli 1846. 8.

pp. 38, tabb. H. — V. n. 2776.

— — . Cf. Bullettino napolitano.

Tlieodor Mommsen, Die unteritalischen Dia-

lekte. Leipzig 1850. , V. BuII. Napol. 1846 p. 113seqq., et

Rhein. Museum 1847 p. 457 seqq.

— — , Inscriptiones regni Neapolitani Latinae.

Lipsiae 1852.

— — . De eius schedis v. praef. § 33. Moniimeiiti inediti pubblicati dall' instituto di

corrispondenza archeologica. Ronia e Pa- rigi. Vol. I— VIII. 1829—1868. — Vide antc n. 1135 et praef. § 5 (not. 3).

XV

Christoph Gottlieb von Muru. Specimina anti- quissinia scripturae Graecae tenuioris seu cursivae ante Iinp. Titi Vespasiani tem- pora. Ex inscriptionibus extemporalibus classiariorum Fompeianorum exhibet cum earundem explicatione Gh. Th. de Murr. Cum tabula aenea. Norimbergae 1792. 4. pp. 8, tab. I. — Cf. praef. § 21.

— — , Mantissa ad inscriptiones extemporales classiariorum Pompeianorum. Cum tabula aenea (n. II). Norimbergae 1793. 4. pp. 4, tab. I. — Cf. praef. § 21.

Museo Borbonico. Napoli. Vol. I. 1824. — II. 1825. — III. 1827. — IV. 1827. — V. 1829. — VI. 1830. — VII. 1831. — VIII. 1832. — IX. 1833. — X, 1834.— XI. 1835. — XU. 1839. — XIII. 1843. — XIV. 1852. — XV. 1856. — XVI. 1857 (et 1867). Ubi simpliciter, tabulae numero non addito, citavi, intellegas eifos- sionum relationes (relazioni degli scavi) voluminibus singulis subiectas. — Cf. praef. § 9 et 22.

Museum of classical antiquities, v. Falkener. Rheiniscbes Museum fur Philologie. Cf. Bii-

cheler, Mommsen, Ritschl, Wachsmuth. Fausto e Felice Niccolini, Le case e monu-

menti di Porapei disegnati e descritti. Na-

poli 1854 — 1869. fol. — Cf. praef. §9

et 18.

loh. Casp. OuELLi, Inscriptionum latinarum se- lectarum amplissima collectio. Vol. I. II. Turici 1828. — Vol. III. Edidit Guiliel- mus Henzen. ibid. 1856. — Cf. praef. §8.

lohannes Overbeck, Pompeji in seinen Gebiiu- den, Alterthiimern und Kunstwerken fiir Kunst- und Alterthumsfreunde dargestellt. Zweite Auflage. Bd. I. II. Leipzig 1866.

Panofka, V. n. 882. 1454. 2331.

Giulio de Petua, Sulle condizioni delle citta italiche dopo la guerra civile con appli- cazioni alle colonie di Pompei e Puzzuoli. (Estratto dagli Atti dell' Accademia di ar- cheologia, letteratura e belle arti 1865). Napoli 1866 4. pp. 98. — Cf. praef. § 19.

Pratilli. V. n. 2* not.

Leon Renieu, Inscriptions Romaines de TAl- gerie. Paris 1855.

Aloys RiBAU. Eius de effossionibus Pomp. an- norum ] 748 — 1807 collectanea edidit Fio- relli in Pomp. ant. hist. I 2 p. 134seqq., anni 1812 ibid. I 3 p. 223seqq.; cf. ibid. p. 226.

Friedrich Ritschl, in Rlieinisches Museum fiir Philologie. Frankfurt a. M. Neue Folge. XVIL 1862 p. 139.

— — , Priscae latinitatis monunienta epigra-

phica (sive: Corp. Inscr. latin. vol. primi tabulae lithographae). Berolini 1862. — Cf. praef. § 29.

— — , Priscae latinitatis epigraphicae supple-

mentum I (1862), II (1863), III (1863), IV (1864), V (1864). Bonnae. 4. Domenico Romanelli, Viaggio a Pompei a Pesto e di ritorno ad Ercolano. Dedicato a S. M. la regina delle due Sicilie. Napoli 1811.

— — , Viaggio a Pompei a Pesto e di ritorno

ad Ercolano ed a Pozznoli. Ed. seconda. Partel. IL Napoli 1817. — Huius editio- nis pars prior intellegenda est, ubi auctorem simpliciter citavi. — Priorem editionem non adtuli nisi ubi differt ab altera. Ter- tiam (Milano 1831. vol. I. II) ex Bonuccii libro auctam inspexi neclegendamque esse intellexi. — Cf. praef. § 18.

Carlo MariaRosiNi(1748— 1836); v. praef. § 15.

Giovaniii Battista de Rossi, Inscriptiones Chri- stianae urbis Romae septimo saeculo anti- quiores. Vol. L Romae 1857—1861.

— — , Bullettino di archeologia cristiana.

Annol— VL Roma 1863 — 1868. — Vide n. 117. 679. 2016. 20186. 2018c.

Luigi RossiNi. Le antichita. di Poinpei deli- neate sulle scoperte fatte sino a tutto Tanno 1830 ed incise dall' architetto Luigi Ros- sini, Ravennate. E dal niedesimo breve- mente illustrate. fol. tabb. 74 (quae nu- meris carent). — V. p. 167.

Camillo Napoleone Sasso, Storia de' monu- menti di Napoli etc. Vide p. 226 ad n. 2555; ubi pro „p. 49" scribe: „p. 408 (sive p. 49 commentarii inde seorsuin editi hac inscriptione: II Vesuvio, Ercolano e Pompei. Estratto letteralmente dai fasci- coli 16, 17, e 18 della storia de' mo- numenti con una pianta geometrica della citta di Pompei e con rindicazione di qiianto ivi si e rinvenuto sino a tutto il 1855. Napoli 1857. — pp. 60, tab. I)." — Ad parietarias inscriptiones nuUius usus fuit.

Francesco La Vega. Eius Giornale degli scavi di Pompei a. 1763—1790 edidit Fiorelli in Pomp. ant. hist. I 2 p. 102 seqq. — Cf. praef. § 5.

Pietro La Vega. Ex eius Arditiique schedis relationes edidit Fiorelli in Pomp. ant. hist. I 3 p. 226 seqq.

Curt Waciismutii, in Rheinisches Museum fiir Philologie. Neue Folge. Frankfurt a. M. XVII. 1862. p. 138seqq. et 303.

Carl Webeu. Eius de effossionibus Pomp. (a. 1755 — 1757) relationes habentur in Annali dell' Instituto II p. 42seqq. , me- liusque in Fiorellii Pomp. ant. hist. I 2 p. 95 seqq. — V. p. 66 et praef. § 5.

Henry Wilkins, Suite de vues pittoresques des ruines de Pompeii et un precis historique de la ville avec un plan des fouilles qui ont ete faites jusqu'en Fevrier 1819, et une description des objets les plus inte- ressants. Rome 1819. — Citavi ad n. 132 (v. add.).

Winckelmann's Werke herausgegeben von C. L. Fernow, Heinrich Meyer und lohann Schulze. Dresden 1808— 1809. Band L IL IIL — V. n. 1136 et 2644.

Chr. WouDSWOUTH, Inscriptiones Pompeianae; or, speoimens and facsimiles of ancient inscriptions discovered on the walls of buildings at Pompeii. London 1837. — Inspexi etiam editionem anni 1846, cuius idem typus est. — Cf. praef. § 23.

Mattia Zaurilli (1729—1804), v. Giudizio.

Archaeologische Zeitung herausgegeben von Eduard Gerhard. Jahrgang I — XXV. Berlin 1843—1867.— Neue Folge, unter Mitwnrkung von E. Curtius und C. Frie- dericlis herausgegeben von E. Hiibner. Bd. I (= Jahrg. XXVL) 1868. — Bd. II (= Jahrg. XXVII.) 1869. Berlin.

Augsburger Allgemeine Zeitung. Vide n. 2616.

B. I. = Bullettino dell' instituto.

B. N. = Bullettino napoletano.

C. I. G. = Corpus inscriptionum Graecarum. C. I. L. = Corpus inscriptionum Latinarum. De Rossi I. C. = Inscriptiones Christianae. Mommsen I. N. = Inscriptiones regni Neapo-

litani.

Dextra et sinistra ubique intellegendae sunt rem intuentis vel aedificium intrantis, nisi ubi de figuris humanis arte repraesentatis dictae sunt.

Pila significat parietem inter duos aditus po- situm.

Lapides tofacei intellegendi sunt non magni illi quadrati, sed qui in laterum formam sunt facti.

Opus composituin dixi, quod ex lateribus. et lapidibus tofaceis constat.

AVCTAKIVM ADDEKDORVM.

Subieci hoc loco inscrlptiones parietarias Pompeianas, quae opere iam absoluto supervenerunt editae in Giornale degli scavi di Pompei fasciculis n. 11 (Nov. et Dec. 1869) sive voluminis primi ultimo (p. 281—312), n. 12 (vol. II p. 1—32), n, 13 (vol. II p. 33—96).

3256 in viae, qua continuatur via Augustalium orientem versus, latere sinistro intranti ex via Stabiana inter primum et secundum ostia.

CASELLIVM • MARCELLVM AED • ROG • VICINI

Barone in Giornale vol. II (1870) p. 5 n. 1. — Ibidem fragmentum || AED^ exstat.

3257 ibidem.

POPIDIVM • AED PROCVLVS • ROG

ib. n. 3.

3258 ad dextram secundi ostii.

A • S • V • /0 • 0/"

ib. n. 4.

3259 ibidem litteris (nunc) nigris in n. 3260 antiquiore scripta.

PAQVIVM • PROCVLVM

ib. n. 5.

3260 ibidem litteris (adhuc) rubris.

VIBIVM • SEVERVM

ib. n. 6.

3261 ibidem.

ib. n. 7,

TREBIVM

3262 ibidem.

ib. n. 8.

CAECILIVw

niD-

3263 ad dextram tertii ostii.

A • VETTIVM • FELICEM

ib. n. 9.

3264 ibidem litteris (adhuc) rubris.

POL3/BIVM ib. p. 6 n. 10, ubi est POLIBIVM.

1. PENICILLO PICTAE.

3265 litteris (nunc) nigris in n. 3264 antiquiore.

MARCELLVM • AED

ib. n. 11.

3266 ibidem.

CASELLIVM • AED • ROG

ib. n. 12.

3267 ibidem.

ib. n. 13.

SVETTiwm AED

3268. 3269 in eiusdem viae latere dextro in- tranti ex via Stabiana.

3268 C • GAVIVM • n • VIR

3269 PANSAM • AED • OVF

ib. n. 14 et 15. Coniungendae sunt ut n. 870 et 871.

3270 infra praecedentem in tectorio antiquiore.

CASELLIO • MArcello /eZICITER

ib. n. 16.

3271 ibidem.

CN • HELVIVM • SABIN • AED D • R- P- O V • F • THYRS VS • FACIT ib. n. 17

3272 in domo tectoris ad dextram eiusdem viae proxime a porticu sita, in cenaculi pa- riete litteris cursivis rubris picta.

ANTIOCHVS Barone iu Giornale vol. II (1870) p. 11.

3273 in eiusdem viae, in qua n. 3256 seqq. ex- stant , latere dextro (meridionali) , ad sini- stram tabernae n. 10 (signatae in forma non- dum edita), quae sita est post domum, ubi legitur n. 3336.

CN • H . . .

Brizio in Giornale vol. II (1870) p. 42 n. 1. Restituendum erit CN • Vielvium

3274 inferius quam 3273 litteris (nunc) nigris.

VERVM • ET • HERENNIVM CELSVM AED • O • V • F DIGNOs

ib. n. 2.

Intellege A. Suettium Verum et N. Herennium Cehum; v. n. 122. 312. 360. 597.

3275 ibidem.

ib. p. 43 n. 3.

. . VM IIVIR . . . VS FACIT

3276 inferius quam 3275.

CAPRASIVM AED O V- F

ib. n. 4.

3277 ibidem litteris (nunc) nigris, antiquior praecedenti.

M^HOLCONIVM PRISCVM IIVIR

ib. n. 5.

3278 ad sinistram tabernae insequentis n. 20.

TREBIVM /0 ROG

ib. n. 6.

3279 ibidem litteris evanidis.

[PAQVIVM VERVM] ib. n. 7. — Non recte lecta est.

3280 ibidem post tabernam n. 21.

MARCELLVM /0 • ROG

ib. n. 8.

3281 ibidem litteris (nunc) nigris.

L • P • s y©

ib. n. 9.

3282 ubi n. 3281 prius scripta litteris (adhuc) rubris.

VETTIVM FELICEM

ib. n. 10.

XVII

3283 ad sinistram tabernae n. 22 litteris (nunc) nigris.

PRISCVM

/0 C/

ib. n. 11.

3284 j;.bidem.

ib. n. 12.

CASELLIVM

3285 in eiusdem viae latere sinistro (septen- trionali) ad dextram aditus n. 7.

SVETTIVM AED OVF

ib. n. 1.3.

3286 ibidem.

CASELLIVM AED VICINI ROGANT

ib. n. 14.

3287 ad dextram tabernae sequentis.

~aem::es~dignIssMos ivvenes o-v-f

ib. n. 15.

3288 ibidem.

CASELLIVM [VEj-m;« ILLITE] • IIVIR

ib. n. 16. — Ea quae inclusi suspectae mihi lectionis videntur.

3289 ibidem.

MARCELLVM AED

ib. n. 17.

3290

VERANNIVM QVINQ^ V • B

ib. n. 18. — Sic VERANNIVM Giorn. duplici N ; quod vereor ne in pariete non legatur.

3291 post nonum tabernae aditum.

M • C • M • /c) titteris magnis M • S • M • litt. minoribus

CN • H • S • AED lilt. magnis

PYRAMVS OLYMPIONICA CALVOS ROG

ib. p. 44 n. 19. — Ad vv. 4 et 5 corona et palmae ramus adpicta sunt.

3292 ibidem.

N • HERENNIVM CELSVM AED OT

ib. n. 20.

3293 ibidem.

M • C • V • /c) • O/"

ib. n. 21.

3294 ibidem.

M^CASELLIVM ET L- ALBVCIVM

STATIA ET PETRONIA ROG TALES CIVES IN COLONIA IN PER.PETVO

ib. n. 22.

3295 ibidem. Q^lPOSTVMIVM MODESTVM QVINQ_

ib. n. 23.

3296 ibidem.

ib. n. 24.

L • ALBVCIVM

11. GRAPHIO SCRIPTAE.

3297 in domo (regionis IX insulae II n. 18) in eiusdem viae, ubi n. 3256 exstat, latere dextro (meridionali) sita; in porticus, quae in horto est, pilis et pluteo (cf. Giornale vol. II p. 33 seqq.).

QVAE . . TV QVI

Barone in Giornale vol. I (1868) p. 281 n. 1.

3298

O ATTICE FRATREM MISERI PAVOR

ib. n. 2.

3299

O SIT MIHI DAMOETA FELICIOR QVAM.. ib. n. 3.

3300 HAEC OMNIA SCRIPSIT ZOSIMVS ib. n. 4 ; cf. vol. II p. 35.

3301

OMNES FRVSTRA QVI VOCANTVR QVEM

SVFFERRE POTEST NEMO Barone in Giornale vol. I (1868) p. 281 n. 5. — Intellegi posset, si non QVI sed TIBI vel simile quid scriptum esset.

3302

LECTOR AN MATHEMATICVS AN RHETORICOS ib. n. 6.

3303 HINC CERTE ROMANOS OLIM

VOLVENTIBVS ANNIVS %ic' ib. n. 7. — Est versus Vergili (Aen. I 234) bis pessum datus. Fortasse tamen in pariete est ANNIIIS (i. e. anneis).

IV

3304 PVPIVS ib. p. 282 n. 8.

3305
ib. n. 9.	ABCDLF
3306	PRAVV S VT CVTIVS IBIIT
ib. n. 10. — Fort. in pariete est pravus v[ir] cutius (i. e. cautius) ihet.
3307 m	lettere grosse\ OPACWN KYPIOC HAIOY
ib. n. 11.	ENNr...
3308	ZOSIMVS
ib. n. 12.
3309	YRSALV
ib. n. 13.

3310 OPACWN

KYPIOC HAIOY

epcoTA ce o aoy

AOC HAIOC EYPEA

ib. n. 14.

3311

ib. n. 15.

SPONSOR

3312

ib. n. 16.

OPACWN KYPIOC HAIOY

3313

GPACWN KY. . . KYP. . .

et inferius: OP

ib. p. 283 n. 17 et 18.

3314

ib. n. 19.

TI TREPTVS

3315

litleris minutis

PRAE IVDICIO AVREI MEDICVS

ib. n. 20.

3316

SEIANO AMANTISSIMO

ib. n. 21. — Quao secuntur legi posse editor negat.

3317

ib. n. 22.

RIINIVS ONIISIMO SVO SALVTIIM QWl..

XVIII

3318 RIINIVS

Barone in Giornale vol. I (1868) p. 283 n. 23.

3319	FELICIA
ib. n. 24.
3320	CVM QVIDAM MVS
ib. n. 25. Cf. 1538.	— Fabulae videtur principium esse. 1654. 3067. 3126. 3136.
O t> w 1.
ib. n. 26.	adscripta ad proiomen horninis barbati graphio detineatam
3322 ib. n. 27.	AQVA
3323	NVMMVLVM
ib. n. 28.
3324	AVCTVS
ib. n. 29.

3325	SVCCESSVS
ib. n. 30.
3326	FELICIO VITARE...
ib. n. 31.
3327	HOMO QVI...
ib. n. 32.
3328	COMMVNEM
ib. n. 33.
3329	CVRTIVS
lU. n. Ort.
3330	TVLLIA FILIA
	FVRIIA 'sic'
ib. n. 35.
3331	ZOSIME VA

ib. n. 36. — 'Sotto cui e tratteggiata una testa d' uomo con due foglie sulla fronte, come indi- cazione di un serto' Barone.

3332	ZOSIMVS
lU. 11. o t *
3333 ' in	grossi caratteri'.
	AR A
ib. n. 38.
3334	MELLIORVM sic
ib. n. 39.
3335	AMA
ib. n. 40.
3336 in	eiusdem domus (v. n. 3295) aditus
pariete sinisteriore.
	CRESCENS
	PVBLICVS
	CINAEDVS
Barone in	Giornale vol. II (1870) p. 34.
3337 in	eadem domo in atrii pariete.
	ARMA VIRVMQVE . . .
Barone in	Giornale voL II (1870) p. 35.

3339 in eiusdem viae marginis lapide qua- drato scalpro incisa.

EX • K • QVI • Brizio in Giornale voL II (1870) p. 44 not. 1. — Cf. n. 2307 et 1622.

3338 in viae, qua via Augustalium orientem in versus continuatur, muro externo ad sinistram eiusdem domus.

M • CASELLIVM MARCELLVM AEDILEM BONVM ET MVNERARIVM MAGNVM

Brizio in Giornale vol. II (1870) p. 44.

CONSPECTVS OPERIS.

pag-

Praefatio V

Index auctorum XIII

Auctarium addendorum (n. 3256—3339) XVI

Inscriptiones lectionis falsae vel suspectae 1*

I. INSCRIPTIONES PICTAE.

I. INSCRIPTIONES PICTAE ANTIQVIORES.

Prooemium 1

Via della Fortuna 2

Via Nolana 3

Strada di Mercurio 3

Vico dei soprastanti 4

Via degli Augustali 4

Forum 4

Via delle scuole 4

Via marina 4

Via della fontana delV Ahhondanza 4

Vicolo della maschera 5

Via della fontana delV Abhondanza 5

Via d' Olconio , . . . . 5

Via dei teatri 6

Via Stahiana 6

Amphitheatrum 7

Fragmenta 7

II. INSCRIPTIONES PICTAE RECENTIORES, adiunctis

eis, quae carbone vel terra aliqua scriptae sunt.

Prooemium 7

. Via dei sepolcri 11

Via consolare 12

Vico di Nareisso 15

Vieo di Modesto 15

Vico della fullonica 15

Strada di Mercurio 16

Vico del Fauno 20

Vicoletto di Mercurio 20

Vicolo del farmacista 21

Strada delle terme 21

Via della Fortuna 22

Vico del laherinto 24

Vico degli scienziati ,24

Via Nolana 26

Vicoletto delle ierme 32

Strada del foro 32

Vico storto 34

Vico dei soprastanti 34

Via degli Augustali 36

Porta marina 40

Via marina 40

Via delle case di Championnet 41

Forum 41

Via delle scuole 41

Vico del halcone pensile 41

Vico degli scheletri 42

Via della fontana deW Ahbondanza 42

Via d' Olconio 44

Via della regina 47

Via del tempio d' Iside 48

Vico d' Eumachia 48

Vico del lupanare . . . • 49

Via dei teatri 50

Via Stabiana 51 52 56

Vicolo del panattiere 51

Vico di Balbo 55

Via della casina delV Aquila = via dei Diadumeni . 60

Via delV anfiteatro 62

Theatrum maius et porticus 63

Amphitheatruni 64

Casa di Giulia Felice 66

Pompeianae locorum incertorum 68

Stabiae 70

Herculaneum 70

III. EDICTA MVNERVM EDENDORVM 70

II. INSCRIPTIONES GRAPHIO EXARATAE.

Via dei sepolcri 76

Porta di Ercolano 77

Via consolare 77

Vico di Narcisso 78

Vico di Modesto 79

Vico della fullonica 79

Strada di Mercurio 80

Vico del Fauno 86

Vico del laherinto 87

Vicoletto di Mercurio 90

Vicolo del farmacista 92

Strada delle terme 92

Via della Fortuna 94 99

Vico degli sciemiati 96

Via Nolana 101

Strada del foro 103

Vico storto 103

Vico dei soprastanti 104 105

Vicoletto del foro 105

Via degli Auguslali 106

Extra portam marinam 110

Porta marina 111

Via marina 111

Via delle case di Championnet 113

Basilica 113

Forum 125

Via delle scuole 127

Vico del halcone pensile 128

Vico degli scheletri 130

Via della fontana dclV Ahbondanza 130

XX

pag.

Via d' Olconio 132

Via del tempio rf' Iside 136

Vico d' Eumachia 136

Vicolo della mascliera 138

Vico del lupanare 138

Via Stabiana 144 146 147 149

Vicolo del panattiere 144

Vico di Balbo 149

Via dei Diadumeni 150

Vico di Tesmo 152

Corridoio dei teatri 153

Theatrum maius 157

Porticus theatri maioris (ludus gladiatorius) . . . 157

Amphitheatrum 159

Casa di Giulia Felice 160

Oppidi muri 160

Pompeianae locorum incertorum 161

Herculaneum 163

pag-

III. ALPHABETVM 164

IV. QVADRATARIORVM NOTAE 166

VASORVM FICTILIVM INSCRIPTIONES .... 169

Tabula qua vasorum forniae repraesentatae sunt ante 171

Prooemium 171

Penicillo vel carbone vel calamo scriptae .... 173

Graphio scriptae 185

Graecae 187

CORRIGENDA ET ADDENDA 189

INDICES 227

TABVLAE LITHOGRAPHAE I— LV et A

I

INSCRIPTIONES LECTIONIS FALSAE VEL SVSPECTAE.

IV

A

PENICJLLO PICTAE.

L . FILAX . LIB CVM.VOTIS.

Wiener Jahrbucher XX (1822) p. U, ubi refertur inter progi-ammata candidatorum, post n. 667. 112. 693. 801, ante n. 675. 679. 638. 694.

la"" in via Stabiana stir le pilier de la maison n. 109 bket. i. e. ad sin. ostii n. 109.

QlPOSTVMVM PROCVLVM AED. PRISCVM ROQAT CRISPVS

Breton Pompeia ed. 2 p. 312.

2->:-

P VEPINIVm . CVSA^/LAD II • V • I •

Garrucci BuU. Nap. 1853 p. 151 n. 23, cuius sunt quae supra dedi supplementa

Fortasse, si conici licet, prisciim est programma luiius fere modi: P VE?iNIVm o. V(os) /AciAt(is) II-V-I- d.

Conimemorare bic liceat inscriptioneni Graecam perperam pro antiqua editam in Pitture d' Ercolano tom. II pag. 34 aeri incis. (cf. pag. 328), cuius libri auctor (Pratillium nominat Villoisonus Epist. Vinar. p. 116) his de ea verbis refert: „Mna iscrizione importantissima , e di un pregio veramente sin- golare. Negli scavi di Resina a' 6. Marzo 1743. s'incontrd su una parete, che formava Vangolo d'una strada, che conducea al Teatro, scritto con lettere nere, e rosse il seguente verso nella maniera appunto, come qui si vede i^iciso."

sic sic sic

Qui versus (est autem Euripidis, fragm. 220 Nauck) haud dubie superiore saeculo a viatore ali- quo bona fide inscriptus est, non sine accentibus spiritibusque, litteris autem talibus qualibus illo et prioribus saeculis scriptcruiu Graecorum editiones quaedam utebantur. Sed imponere tamen potuit Villoisono Anecdot. Graec. tom. II (1781) p. 143 et post pag. 266 (aeri incis.); mox vero idem in- scriptionem suspectam habuit Epist. Vinariens. (1783) p. 106, ut habuerat opei-is Neapolitani censor in Journal des Sgavans tom. LXX (1762 Sept.) pag. 63; v. etiam Winckelmann Werke vol. II p. 124 (cf. p. 121).

GRAPHIO SCRJPTAE.

3 * — 16 "" in columnis ludi gladiatorii [t. A 134].

^ FVRES TOR--^-

Murr tab. I 1 (inde Garrucci pag. 10 n. 11, ex eoque Minervini Bull. Nap. 1859 p. 119).

Mihi non dubium est, quin eadem sit atque n. 2480 QVAESTOR, ab eodem Murr t. II 5 exhibita.

kaXas:

Murr t. I 5 (inde Franz C. I. Gr. III p. 760). 5*

noMnAioc

Murr t. L 7 (inde Franz C. I. Gr. III p. 760).

6*

Murr t. I 8.

NVXHf

/j RAPAXE

Murr t. I 9 (inde Franz C. I. Gr. III p. 760).

A^novAi'

Murr t. I 10 (inde Franz C. I. Gr. III p. 760).

9-

CVFATE HECVNAS

Murr t. I 12 qui curate pecunias legit.

10'

VilRVDISQVIS

Murr t. I 14, cui INRVDIS QVIS esse visa sunt.

11*

Murr t. I 15 (inde Garrucci t. XXIX 7 et p. 10 n. 6, ex eoque Minervini iJ^t?/. iVa^). 1859 p. 119).

Litterae imO.Y, vix dubiuni est, quin supplementa sint ab eo, qui descripsit, addita; cf. n. 2477 a et n. 2481 a.

12-""

)IAtJHCOAPieMOC

Murr t. I 18 et t. II inter 6 et 8 (inde Franz C. I. Gr. III p. 760, Garrucci p. 13 not. 1, Minervini Bull. Nap. 1859 p. 119).

Sic fere <t>l AWMeGNI e MO . .. . |X Murr. t. I. — ^i?.!/jv)s- 0 '\ai^!Mg (coll. n. 1816) proposuit Garr.

13"

Murr t. I 21 Cf. n. 2471.

lONAEI

14"

Murr t. I 22 (inde Garrucci p. 11 not. 3 ligno incis.).

RVSTlCo FIILlClTIIR proposuit Garr.; poteris etiam RVSTICVS EST CORYDo«, v. n. 1527; sed praestat nil temptare. — Ceterum vide ne eadem sit quam Murr t. II 9 habet: RVSTlCVA CNEA.

15^

>

Murr t I 24 (inde Garrucci p. 11 n. 20 ligno inc. ex eoque Minervini Bull. Nap. 1859 p. 119).

AiTVAITHS Murr., RESTITVTIS Garr. legerunt.

16*

Murr t. I 25.

ToLVTIM

FALSAE VEL SVSPECTAE

4*

LECTIONIS

17'

. atiiiictiiH . ..

20 ■

Clarac Pompei p. 24, qui dicit: ,,Atimetiis d'une iiiscription gravee. de Pompei"; affert aiitein propter summaiu litterarum T et I similitudinem. — Fortasse pertinet ad titulum sepul- cralem Mommseni I. N. n. 2347, ul)i hoc iiomen in Actis 6 Febr. 1813 AIIMELVS legitur.

18* in columna ludi gladiatorii [t. A. 134] prope gladia- torem ilium, de quo v. n. 2468 finati.

SCHOLA

Finati in Mus. Borb. XV (1856) comm. ad tab. XXVII — XXX p. 30.

19^

VALIINTINVS

Massmann libell. aurar. §. 139, qui litteris sat claris exhibet, iit immerito fortasse huc vevocaverim.

ROMANV.S'

Massmann libell. aurar. §. 140. Ultima parum clara est.

21'

(M)rPANIVQ

Massmann libell. aurar. §. 140. Ultima Q_cursivae similis est.

22'^

SaiXDICtIII

Massmann libell. aurar. §. 141.

23* S cursivae sunt.

RvSLXTVSSSICS

Massmann libell. aurar. §. 141.

Fortasse fuit RIISTVTVS vel RVSTICVS HIC 7{uit).

24^

NOIeSLlppibvV N I L I V V\7 A

Massmann libell. aurar. §. 145.

1 certe nostra aetate inscriptum esse puto et ab eodem fortasse liomunculo, qui complu- ribus locis (in cnbiculo eo, in quo Graeca n. 1294 not. extat; in tablino aedium str. di Mercurio n. 35; in cubiculo, in ciuo n. 2044 a est) hoc oppido vel oppido inala manu exaravit.

25 " ///X>mS/////lC\/X/IIITIISSIIlAlIIIIIi?IISlAlVMCTl"] Massmann libell. aurar. §. 145 pag. 65.

26* T^nNSo^^iiiiiiiisuimiiissiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii

Ex schedis Massmanni.

27» 45 "- cum n. 294 comparvero nella escavazione del Settembre 1849 su due jiareti di una stanzina terrena posta a destra di chi va alla porta

nolana poco prima di arrivare alla via, cke va alla porta stahiana. Uintonaco, su cui erano scritte, cadde pochi giorni dopo ; onde non se ne ha verwi altra copia, che qiiesta gakr. p. 82. — Post n. 294 seguiva nella stessa i^arete n. 27* gare. p. 83. — Est una e cellis pone tabernani viae Fortunae n. 25 positis; v. ad n. 1582 sqq. in Addendis.

27*

28*

29*

30-=

31'

32^

NATALIOC

NATALIS

NATALVS

yVAVIS "XV

plialli figura niNyTOS

cornus figura IIQVILLVS

tiii). Yin 2

ib.

ib.

ib.

Garrucci Bull. Nap. 1854 tab. VIII 2—7, p. 83; idem n. 32* memorat graffiti ad tab. IX 5.

31* S cursiva est per litteram O traiecta. — 32* similes cornus figuras habes in n. 1184 et in pictura amphitheatri edita a Mazois vol. IV tab.48 fig. 1 atque Gell & Gandy tab.75 (= Hel- big n. 1515).

33* — 34^' garr. 33* 34*

in einsdem cellae pariete opposito

DADOMENES DADOMENEIS CV

Garrucci Bull. Nap. 1854 tab. VIII 9 et 10, p. 84 (v. Corrig.), cf. eiusdem iscrizioni di Sa- lerno 1851 p. 30 et BuU. Nap. 1854 p. 54.

— 41'-	in eodem pariete.
35*	MNCTOC	tab. VII r 11
36*	AIA	ib. 12
37*	eeMi	ib. 1.3
38*	KHf\\H	ib. 14
39*	APRA	ib. 15
40*	NAYR	ib. 16
41*	BA	ib. 17
	AT

Garruccii?)*;/. Nap. 1854 tab.VIII 11—17, p.84.

35* MNCTOC mancante della 6, 37* EPm, 38* KHP H in comm. Garr. — 39* prima littera forraae est male ambiguae.

42 * in eodem pariete.

CAUANIKHN

Garrucci Bidl. Nap. 1854 tab. VIII 18, p. 84 (inde Minervini Bull. Nap. 1856 p. 35).

43* in eodem pariete.

HioCnhvos

Garrucci BuU. Nap. 1854 tab. VIII 19, p. 84.

Littera S, quae cursiva est, litteram O transit. — Ileius Naevus est Garruccio.

44* — 45* in eodcm pariete, pone n. 43* garr.

44* CXlIIVS 45 * AIOS

Garrucci BuU. Nap. 1854 tab. VIII 20 et 21, pag. 84 et 85.

44* CAEIVS (i. e. Ceius), 45* 'a.o,- (i. e. Aius vel Ahius) Garruccius interpretatur.

46* — 50* suUa parete della stanza, che intromette a quesf ultima escavazione [v. ad n. 27*], ed appartiene aUa casa medesima garr. Est taberna viae l^^ortunae n. 25; v. ad inscriptiones n. 1582 sqq. in Add.

46* enepACT

cenroYMOY Aei<oVMOV

HAAeAITCMAlA^ 2 CEnTOYMOY BuU.

Garrucci BuU. Nap. 1854 tab. VIII 22, p. 85; idem graffiti t. XXVI 21 (inde Buecheler Ehein. iMus. 1857 XII p. 249). AeKOYMOV graff.^ ut alia minora mittam.

Intellegendum esse videtur Eperast(iis vel alio casu) (». d.) XVII Kale(n)das Maias. — In eodem pariete extat n. 1584 NONIVS, in catalogo auteni Herculanensi (Mommsen I. N. n. 2383r/) habetur M. Nonius Eperastiis.

47* Sx MPICTIH tab. VIII 25 49* nPINK

48* CI^eiTOYLtSIS ib. 26 50* VNUFKI

ib. 27 ib. 28

47* 'AixTriynyi (v. Bull. 1854 in Corrig.), 48 ■■• Ku-n (i. e. 49* Tr^iy^ty,^, 50* Undecumus explicat Garrucci.

Garruccii>M//.Aa;5. 1854 tab. VIII 25—28, p. 85. Kri/n) -o(ji}.i (i. e. -•j(p}.l) c-ig.

51*

AlbVK LABOR DIIMIIDA TVR

Garrucci graffiti XXVI 37.

3. 4 DIIMIIBATVR in comm. Garr.

Alcimvs PYRR^

52'

Garrucci XXVIII 49, qui PYRRA/ofW/ supplet. Cf. 1785 et 1944.

LECTIONIS

5

FALSAE VEL SVSPECTAE

53*

ALENSIIS

Garrucci XXVIII 10, qui pag. 47, 13 {h)ALEN- SIIS interpretatur.

54*

vciT Amicvm veton

CTO (y.) CTVCIVAI IVS

DPCNAIO

Garrucci XXVII 22, qui legit: oidVCIT AMI- CVM C. TOCTVCIVM DE GNAIO VE- TONIVS.

Huc fortasse pertinent incertae reliquiae, quas in Basilica in gilbo tectorio sub n. 1784 legi, huiusniodi:

■"^TVLVS DIiniROT(vel R)VS \OR

D =0,01 m. '\ D O K N A I b (vel O vel C)

55

/<MP->VII M DVI

Garrucci XXVIII 6.

1 AMP.VII ) in comm. Garr.

56"

M AMPI.IATVS Garrucci XXVIII 38.

57*

ANIin V^ ACE"

Garrucci XXVI 30, qui ANlll IVRACEII in comm.

58-^

aXom Al-vr III viixii IV Iii Iilvs D e ribiis

Garrucci XXVII 94 (inde O. Jahn Berichte d. Sclchs. Ges. 1857 p. 193).

ANOMALVS IIT VIIRIICVNNVS DHSI- DIIS in comm. Garr., cf. ad VII 5.

59*

K AviviijiviRi'

Garrucci XXIII 13.

A.ANVLLII IVRII in comm. Garr.

60*

APISX.VS

Garrucci XXVI 32, qui APISTVS legit. 61*

AnOAAONIOC A Garrucci XXVI 6.

62*

ARIAII III CITIIA

Garrucci XXVIII 53, qui ARIAII FIILICITIIR legit.

63*

ARTici

RVS

Garrucci XXVII 73.

64*

ASDLLlA-TAOlIJ//// II J

Garrucci XXVII 66, qui ASELLIA TABIISwS iu connn. collata picta n. 75.

65*

G|II\\\S/

Garrucci XXVII 32, qui ASIILLVS explicat. 66*

ATIA^^RiriT Garrucci XXVIII 29, qui ATIACRITA legit.

I-i)MBI

Garrucci XXVII 91, qui L.BABBI legit. 68 *.

CALLITICHE Garrucci XXVI 64.

69*

Amo

CARVN

Garrucci XXVIII 55, qui 2 C.AKYNtium ex- plicat.

70*

CIIRTA VAL Garrucci XXVI 54, qui CIIRTA VAle in comm.

71*

Cn'EAntvs

Garrucci XX VII 46. 72*

CRIISIMVS Garrucci XXVII 74.

73*

CRLSTVS

Garrucci XXVII 92, qui CRESTVS in comm.

74*

F A B V s

S.vxL-KAL'^S

Garrucci XXVII 18.

2 ..XL-KAL-S in comm. Garr.

75*

M FA/STO

Garrucci XXVII 87, quiM-FAVSTO in comm. 76*

eEiiiiX'

Garrucci XXVII 28, qui FEIILIX interpretatur. 77*

FEEIX

AtAmas pLjx

Garrucci XXVIII 60. qui FELIX ATAMAS FeLIX legit.

78*

I'IRM

Garrucci XXVIII 18.

79*

1'IRMVS Garrucci XXVIII 19.

80*

1'lokvj inii/

Garrucci XXVII 31, qui FLORVS INSVW/m,s explicat.

81-^

rORTVNATVS

PATiwRln

Garrucci XX 9, qui FORTVNATVS, PATAI- RITI in comm. Cf. n. 1280.

82* fjratee dans une caiuielure j^erpendiculaii-e- ment GAKI!.

< <

n <: 1-

m

n o n

o

Garrucci XXV 3 , qui haec: JiUe commence, ce nie semble, par: FVRVN- CVLE COCIO; guant au reste je ne saurais en garantir la lecture tant Vecriture est mauvaise. Ac profecto tam misera fru- stula tabula exhibet, ut, exceptis nohot C (de qui- bus tacet in comm. Garr.) NwHoT C ac fortasse COClO, vix unam litteram agnoscas, illudque FVRVNCVLE mera liallucinatio esse videatur.

83*

hAgivs AM^ eLiS \A Garrucci XXVI 62.

84*

HAlAlINA I A

Garrucci XXVII 39.

1 HAILIINA (i. e. Helena) explicat Garr.

85*

HIIRANNIVS Garrucci XXVII 65, qui HIIRANNIVS legit.

86*

HERCV HERCvLAN

Garrucci XXVI 60, qui Herculanum utrumque versum interpretatur.

87*

IAnvArio

V IIRO

Ganucci XXVII 27.

FALSAE VEL SVSPECTAE

6*

LECTIONIS

88^

lAS

Garrucci XXVIII 13, qui LAS in conini.

89^

ITAAOC

Garrucci XXVI 7.

90"

lU'^ cos

Garrucci III 6, cui est IVL(»a?)o) COS. 91*

IVNl-THSA(V\ISIV NVS V

Garrucci XXVIII .31, qui IVNI THYA, MISI VNVS V explicat. Cf. n. 1251 not. extr.

92"

Garrucci XVI 7, qui haec in comm.: IVRI renjerme dans une piastrelle qui ressemhle au pittacium edite par Gori dans son Thesaurus Diptychorum, et reproduit dans mes Piombi.

93*

. KxviisoTttt'

Garrucci XXIII 11, qui K XVII LD. IIII in comm.

Cf. n. 1393.

94*

I AL JEbCIIIAA «^LOLNI^

Garrucci XXVII 24, cui est SALI SED CIE M OQILNlMm (= Oguln.). — 1 KAL-FEB?

95*

LIITVS

Garrucci XXVII 89, L(a)etus interpretatus. 96*

LVCIDE Garrucci XXVI 51.

97

L^'CRITIVS XbAMATVS

Garrucci XXVII 21 cui LVCRETIVS ADA- MATVS est , collato Sueton. Vespas. c. 22 Vespasiano adamato.

98* 98 a*

MA ATM M T A

Garrucci XXVII 1 et 2 , qui MRTRA MTR legit.

99^

MARTALIS

Garrucci Bull. Nap. 1854 p. 83 et f/ra/Jiti XXVII 34.

100* Neapoli in museo Borbonico garr.

IlIIIINIlbllJIIIII

Garrucci pag. 1, cf. conim. ad tab. VII princ. Menedeme; cf. n. 1616. 1211 etc.

101*

IIIIIIII>IOIRIL'X

Garrucci VII 7, cui est MIINODORI.

102^

M

MES XX

Garrucci XXVII 90.

103*

MESSIVS-M-Ii Garrucci XXVIII 40. 3Iessius 31. 1.

104*

M NVMINII NORNTIIXVS/////

Garrucci XXVII 7, qui M.NVMINII, MORRHI-

MVS (jxo^ifjLog vel iJ.coTtij.of') in comm.

105

MODI A FELICITER

Garrucci XXVIII 27.

106

AAllCVO III Riail

Garrucci XI 8, cui est NEII CVBII IN AIL „c'est-d-dire: NEI CVBEs IN AIL.."

107

NEOSSA

Garrucci XXVI 8.

108*

NVIILA Garrucci XXVIII 15.

109*

ONIIS- AIVI DR

Garrucci XXVII 83, qui 1 extr. DIVI legit.

110*

ORATVS

Garrucci XVII 7. Fortasse est n. 1613.

111*

OVIIVS

ABAGI NVS

Garrucci XXVI 49, cui pst Oreus Abagimis, pro ovium abactor dictuni.

112*

OVSVRSVM Garrucci XXVII 58.

113*

P DCCC

Garrucci XXIII 12, qui in comm. P. DCC C.

114*

nAPii>

Garrucci XXVI 17, cui est riAPIAoc. 115*

PIIILAPCVILLIITIA\IIAn'CMlOlCSDNICII Garrucci XXVII 69, qui legit PHILARCVS DIICIMIAII CIIIO SOSO NICIL

116*

PITVITA ME TENET Garrucci XXVIII 46.

117-

NNVS I'OyvAi> POWR

Garrucci XXVII 85, qui ...ANVS POMP POMVR legit.

118*

pyRRYiicvs ioaCti

Garrucci XXVII 51, cui est PYRRYHCVS lO ACTI.

119*

IX r/////IS QJON^ CROTUAMIPOSChuy///

Garrucci XXVII 67, interpretatus in hunc mo- dum: IX.. IS PON A CROTV AMIco

POSCE...

120*

QyiibCiii

Garrucci XIX 12, cui est QVIISCIIT (a quiesco). 121

PAm^'L\ vI i'ivgvi a s ffvasxuit

Garrucci XXVI 68, qui legit FAMVLVS SIN- GVLAS PERVASAVIT.

122*

SIIMf IlXSN IM.AlfNI

Garrucci XXVII 23, qui in comm. SIIMPIIR SP m-A-F-Nlgidiol

123*

JILER

Garrucci XXVII 13, qui SILER h>gi(.

LECTIONIS

FALSAE VEL SVSPECTAE

124*

SI QVI

ABVAERIT HIC AGLT IVDICIVM

DONAVI 5 TERMINV

SI

Garrucci XXVI 31. 125 *

SOCOS FAKAT Garrucci XXVII 57, cui est SOcCOS FAeCAT.

126*

SORTHeUS Garrucci XXVII 30 qui legit SOSITHEVS.

12T'

STVl'lDex]OVVAV^r/

Garrucci XXII 3 , cui est STVPIDE lOVVA- VIIS (pro Juvave).

128*

SVASOR Garrucci XXVII 43.

129'

Svcciij

IVS

Garrucci tab. A 9, qui legit SVCCIISSVS.

130*

IVCVLA

Garrucci XXVII 69, ubi in comm. SVCVLA, sed pag. 46, 10 IVCVLA (pro iugula) legit.

131*

M sveTvm

(iarrucci XX VIII 14.

132*

TIR7N

Garrucci XXVI 18.

133'

m vaj-cAj

Garrucci XXVI 55, cui est M.VALEAS.

134^

VIINVSTIVS VAL

Garrucci XXVII 76. — Cf. n. 3201.

135'

A VINVGIO

BELiSSIMV^F Garrucci XXVII 12. — Cf. n. 3201.

136'^

YMNVS iCC Garrucci XXVII 25, qui YMNVS HIc legit.

137*

jiiiiiiyi 1'iLi I \\

Garrucci VII 9, cui est SIMA {Sema in Ind.) FILI IV..

Vide ne sit n. 1869.

138*

Axilir»!

Garrucci XX 4, qui legit MIIIAI. 139*

IIII-L-IIVIA Garrucci XXVII 17. — Vix erit n. 1532.

Postremo commemorandae sunt tres inscriptiones a Mazoisio in imaginibus, quibus tabernas duas quales olim fuerint repraesentavit, positae huiusce modi: prima (vol. II tab. III fig. 4) in sinistei-iore pila tabernae q. d. Fortunatae [tab. A 59]

140* EDILIM •

RI C C I V • AD IIVIRDECIMP- MARIM^P^POPIDIVM ROGAT VT FACIAT

aliae duae (vol. II tab. VIII fig. 1) in pilis tabernae, en face du passage qui conduisoit au thedtre et d VOdeon [tab. A 136] sitae,

141* 142»

S • MVCIVS • FAB MERCAT- SALS VVTVS n VIR

tabernae ostium

ARICIVS-MVCIV FAB-MERCAT • CI FVLVIVS • IIVIR.

Hae inscriptiones, et si quae reperientur aliae id genus apud rerum Pompeianarum auctores, ut non dubium est, quin ex ingenio neque tamen dolo malo fictae sint, ita non verendum esset, ne cuiquam imponere possent, nisi tesserae illius Romanellianae (Orelli n. 2539, v. Mommsen I. N. ante n. 6304, 7) nota esset fortuna male prospera.

Inscriptioiies, qnae a Garruccio {graffiti ed. 2) exhibentur, cum meis collatae.

Garr.		huius vol.		Garr.	hiiius vol.		Garr.	huius vol.	Garr.	Iiuius vol.	Garr.	huius vol.
1	n.	100*	P-	11 Murr 15	n. 13*	P	19	1.	4	n. 2462	p. 40 1. 6	n. 2307	tab. II 9	n. 1315
3		1311		— — 16	2477	P	22	1.	6	1274	45(Aipoj/rE) 1578	10	1363
5	V. n.	1476		— — 17	v. n. 2469 a			1.	7	19*	46 L 1	1331	[H	e-\tatsupran.2335
7 not. 2		1614		— — 18	2464					1205		1427	sinistrorsum]
9 I. 2		2132		— — 19	2478					20*	— 1. 19	1578	12	n. 3202
— 1.5		2133		— — 20	15*			1.	8	v. ad n. 1774	tab. I 1-3	V. p. 164 pr.	13	1309
— \. 12		2134		— — 21	2471			1.	24	1374		col. 2	III 1	1842
— L 21		2473-2476	P-	12, VI 1. 8	2479					1373	4	n. 3223	2	2440
— not. 1 1. 1	1294			2474	P	23	1.	1	1375	5	V. p. 164 pr.	3	2437et2438
	1.2	1085			2480					1388 V. 2		col. 2 n. 2-3	4	2450
10 Murr	1	8*	P	13 \. 1	2481					1390	6	V. ibid. n. 1 6	5	1552
	2 v.adn.2550,54			2482					1378	7	n. 41*	6	90*
	3	4»			14*			\.	2	1389	8	V. p. 164 pr.	7	1885
	4	5*		— 1. 6	2483					1377		col. 2 n. 12	8	1885etl886
	5	2481«	P	14 1. 20	1948			1.	3	1391	9	V. ibid. n. 10	IV 1	1553
	6	11*		— I. 23	1949			1.	5	1318	11	n. 2514	2	1554
11 —	7	2477a	P	15 L 8	1610			1.	6	1989	12	2524	3	1555
	8	»		— 1. 16	1293			1.	9	1991	13	2527o	4	1278
	9	2478	P	16 1. 5	1292			1.	11	1598	II 4	2432	5	1279
	10	9*		— 1. 8	1291			1.	12	2324	5	V. n. 2444 not.	6	1896
	11	3*	P	18 L7	1982			1.	14	1617-1618	6	1789	V 1	1893etl894
	12	16*		— 1. 9	1856			1.	17	1544	7	2425	2	1895
	13	6*		— L 12	1864			1.	19	1564	8	2446 (cf.	3	1928
	14	2471		— 1. 17	1825			I.	21	1548		n. 3201)	4	1824

8*

Garr.	liuius vol.	Garr.	huius vol.	Garr.
tab.	11.	tab.	n.	tab.
V 5	1898	XVII 5	1877	XXVI 6
6	1891	6	1849	7
VI 1	1595	7	110*	8
2	1173	8	1780	9
3	1528	9	3147	10
4	1520	10	1820etl821	11-15
5	1841	11	1908	16
6	1174	XVIII 1	1606	17
7	1527	2	1605etl605a	18
VII 1	1597	3	1917	19
2	1939	4	1604	20
3	2332	5	2347	21
4	1811	6	1695	22
5	2333	7	2343	23
6	3066	8	1927	24
7	101*	9	1852	25
8	1339	10	2443	26-28
9	137* (=	11	1779	29
	1869?)	12	2345	30
VIII 1	1970	13	1501?	31
2	1534	XIX 1	1410	32
3	1272	2	1411	33
4	1175	3	1478	34
5	1312	4	2338et2337	35
6	1601	5	2509	36
7	1557	6	2460	37
IX 1	2451	7	1781-1783	38
2	1513	8	1291
3	2426	9	1921	39
4	2426 a	10	1308	40
5	1254	11	1477
X la. Ib 2508	12	120*	41
4	1309	XX 1	2416	42
XI 1	1421	2	2334	43
2	1422	3	1790	44
3	1421	4	138*	45
4	2430	5	1309a	46
5	2464	6	1808	47
6	2465	7	1304	48
7	2466	8	2335	49
8	106*	9	81*	50
9 extal in aedibus	10	1881	51
	(hl laberinto in	11	1507	52
	porticus ordinis	XXI 1	1819	53
	antici cohimna	2	1 307 et 1306	54
	secunda ab occi-	3	2467	55
	dente.	4	1355	56
10	1499	5	2052	57
i XII 2	1094	6	1616	58
XIII 1	1474	7	1510	59
2 extataddextrani	8	1600	60
	1474	9	1599	61
XIV 1	1773	10	1313	62
2	1 348 et 1347	XXII 1	3203	63
4	2442	2	1859	64
5	V. 2414 not.	3	127*	65
6	1884	4	1512	66
XV 2	1343,1337,	5	1353 1!»	67
	1343a	6	2449	68
3	1476	7	1772	69
4	1770	XXIII 1	1926	70
6	V. ad 1481a	2	1812	XXVII 1
XVI 1	3204	3	1690	2
2	1810	4	1612	3
3	1475	5	1394	4
4	2416	6	1393	5
5	1314	7	2459	6
6	1319	8	1976	7
7	92*	9	2418	8
8	1362	10	2417	9
9	2331	11	93*	10
10	1903 et 1902	12	113*	11
XVII 1	1360etl364	13	59*	12
2	1930	XXIV 1	1975	13
3	1364	2	2352	14
4	1 462 (cf. 1469,	XXV 1	1813	16
	1466, 1463)	3	82*	16

huius vol.	Garr.	huius vol.	Garr.	huius vol.
n.	tab.	n.	tab.	n.
61*	XXVII 17	139*	XXVII 93	1419a
89*	18	74*	94	58*
107*	19	2511	95	1442
1289	20	1901	XXVIII 1	1880
1289	21	97*	2	3081
1466	22	54*	3	2491et2492
1289	23	122*	4	3043
114*	24	94*	5	3143
132*	25	136*	6	55*
1428	26	2062	7	1758
2453	27	87*	8	2139
46*	28	76*	9	1450
1285	29	1271	10	53*
1286	30	126*	11	1586
1283	31	80*	12	2044
2455	32	65*	13	88*
1396-1398	33	1874	14	131*
1916	34	99*	15	108*
57*	35	1463?	16	1372
124*	36	2454	17	1490
60*	37	1868	I8e	tl9 3096
1535	38	1281	20	2330
1890	39	84*	21	1270
1486	40	1615?	24	2043
2060	41	1296	25	1372
51*	42	2428	26	1451
1798? et	43	128*	27	105*
1480	44	1487?	28	1478a
1792	45	2470	29	66*
3034 a et	46	71*	31	91*
1324	47	1901	35	1253
1940	48	1760	36	1918
2326et2325	49	1892	37	1843
1867etl932	50	3093	38	56*
2457	51	118*	39	1769
1943	52	1419?	40	103*
1589	53	2439	41	1430
1590	54	2469 a	42	1871
2414	55	2469	43	1899
111*	56	1533	44	1593
1472	57	125*	45	1883
96*	58	112*	46	116*
1592	59	130*	47	2059
1399	60	1494	48	1354
70*	61	1465?	49	52*
133*	62	1923	50	1944
1330	63	1560	51	1607
3081	64	1562	52	1768
1290	65	85*	53	62*
1235	66	64*	54	1908
86*	66 not.	75	55	69*
1974	67	119*	56	1435
83*	68	1905	57	1262
1235	69	115*	58	2320
68*	70	1937	59	1508
2445	71	1545	60	77*
2061	72	1567	XXIX 1	2550, 54
1300	73	63*	3	2550, 23-38
121*	74	72*	4	2550, 52
1446	75	1418	5	2483
1934	76	134*	6	1293
98*	77	1426	7	11*
98a*	78	1483	8	2481 a
2052	79	1440	9	2478?
1263	80	1866	A 1	1261
1816	81	2431	2	1516
1509	82	1791	3	1882
104*	83	109*	4	1517
1538	84	1815	5	1878
1764	85	117»	6	2048
2324	86	1299	7	1784
1400	87	75*	8	1598
135*	88	1424	9	129*
123*	89	95*	10	1517
1481	90	102*	11	2346
1676etl678	91	67*	12	1931
1668 et 1670	92	73*	13	2348

BEROLINI, FORMIS ACADEMICIS (g.

VO(iT).

PROGRAMMATA ANTIQVISSIMA.

Pompeios oppidum terrae motu a. 63 magna ex parte, non totum proruisse Tacitus Ann. 15, 22 recte referre putandus est, nam non pauci in parte eflPossa iam inventi sunt aedificiorum muri pilaeque, quos illi stragi non succubuisse sed contra fortiter stetisse appareat. Visuntur enim adhuc in illis, tectorio opere quo inducti erant dilapso, tituli rubro colore picti et Osci et Latini, non solum clade illa sed etiam Augusti aetate priores. Quod enim de Oscis dubium esse nequit (v. Mommsen Unt. Dial. p. 116), idem in Latinos, eodem plane colore nec in albo tectoriove sed in ipso tofo nudo scriptos, cadere debere cum per se sit consentaneum , tum hinc cognosci licet. Ac primum quidem litteras non graciles illas et proceras exhibent, quas recentiorum programmatum multitudo, sed maximas, crassas, quales Oscae iilae sunt, et eius formae, quam exeunte republica Romana in usu fuisse inscriptiones et pictae (jd-ai ■ Bull. N. 1862 tab. A = Ritschl P. L. E. suppl. n et IV a. u. 668) et lapidariae docent. Cui aetati non minus convenit orthographiae vel rei grammaticae et nominum ratio; ~ quo pertinet quod Uulius i. e. Ulius, Aqutius scribuntur, et quod accusativi nominum gentiliciorum in i terminantur: Claudi 38, Gavi 34, Mari 3, Nunidi 62, Veidi 20, ...idi 73, et fortasse Popidi 74, Vesbi 19, Uuli 51 et cognominis primae declinationis in a Barcha 26 (cf. Mommsen Miinzw. 1860 p. 471, Ritschl declin. recond. 1861 et suppl. ; Corssen ^r. Beitr. p. 562). Cog- nomen autem in hoc genere, excepto fortasse 49 N. Bar^ca?), comparet nulkim. Adde quod praeter CaeCT7«am, Cuspiam. Gaviam, Herenniam, Mariam, Popidiam non nisi eae hic memorantur gentes, quae posterioribus Pompeiorum temporibus vel rarissimae vel plane inauditae sint, ut Aqutia, Carpinia, Cornelia, Fu7'ia, Niraemia, Nunidia, Olia, Orciniaf, Salena, Septumia, TuUia, Veidia, Verginia (vel Vergilia cet.'), Vesuia, Veluria, Uulia. Praeterea nonnulli eorum hominum, quorum nomina programmata exhibent, lapidlbus Pompeianis nobis iam innotuerunt hice : D. Claudius D. /. II II vir Mommsen I. N. 2177 (qui titulus Scafati olira exstans cur potius Stabianus sit habendus quam Pompeianus non inteUego. [Tituli Pompeiani tam in parietibus scripti quam lapide incisi cum ad- huc non dederint nisi duumviros quattuorviros autem certos nullos (nam Illlvirum tituli I. N. 2198 quaenam ratio sit vel certe esse possit, exposui ibidem p. 461), inscriptionem de qua agitur ab Accursio Scafati in ecclesia S. M. virginum descriptam a Pom- peiis alienam iudicavi non sine causa. Quod si programmata satis probant D. Claudium coUegasque referendos esse inter Pompeianos, aut admittendum est Ilviros aedilesque Pompeiis interdum minus proprie dictos esse quattuorviros aut, cum hoc admitti vix possit nisi cum universae de re municipali doctrinae perturbatione, redeundum ad exphcationem eam quam suppeditat Ciceronis locus pro Sulla 20. 61. Th. M.] Quibus addiderim, etiam n. 2178 quin Pompeianus sit dubium esse vix posse, ut triplex quattuorvirum Pompeianorum memoria exstare videatur); A. Cornelius A. f. IIII vir ib. 2198, . . . Cuspius T. f. IIII vir ib. 2177, L. Niraemius A.f. Ilvir ib. 2295, L. Septumius L. f. Illlvir ib. 2177, C. Uulius C.f. II. v. i. d. C. I. L. 1, 1251; atqui omnes IV

hi tituli liberae reipublicae aetatem ostendere videntur. Nec vero notis et formulis, quibus in commendandis candidatis utuntur, haec prisca recentioribus illis minus differunt. Veluti cum illa totiens decantent dignum re publica, iuvenem prohum, verecundissimum alia, haec candidatos uiVos bonos appellare satis habent, nisi quod quaesturae candidatum unum virum bonum liominem (an et f) heni- ficum denominatum invenimus 29. 30; necdum in hoc signum coierunt vv. oro vos faciatis, quae 61. 44. 45. 47 hic plene vel ex parte perscripta habemus ; propriae autem priscis simt notae \S, \3, e, M (cf. Ritschl P. L. M. tab. LX 36 = C. L L. 1, 566) et conexus duarum triumve litterarum in ipsis nominibus admissi, velut AQV; ARTOR, (ItsER) alia.

Denique ne hoc quidem omittendum erit, quod fere omnia in- scripta sunt summis pilis, ut quaedam adeo plus decem pedibus humo distent.

Hucusque quae exposui, de eis solis dicta volo, quae candida- torum commendationi destinata sunt; eius autem generis omnia sunt praeter n. 22 et 64, quorum altero homo quidam acclamatur valereque iubetur, altero urnam aheneam periise proscribitur, praemio proposito ei qui vel ipsam rettulerit vel furem monstraverit. Sed haec quidem non minus ad incunabula usque coloniae Veneriae Corneliae ascendere vel ex litteraturae orthographiaeque genere apparet (pereit, sei, 1 n. 64), cum insuper n. 22 ab eadem manu qua n. 23 scriptum esse videatur.

Pauca quaedam huc admisi tectorio inscripta, quorum n. 60 album est magistrorum vici et compiti a. 707. 708, cetera autem quae candidatorum sunt omnia, litterarum et formularum specie proxime ad prisca illa accedunt. In eis tria sunt eiusdem ut videtur hominis qui cognomine praeditus sit n. 75 [N.] Veius Barca, n. 26 N. Barcha (quod in tectorio scriptum fuisse conici licet), n. 72 N. Barc, cf. n. 49. Accusativos Barclia 26, Gavi 34, . . . idi 73 supra iam cum tofo inscriptis memoravi.

Quae autem in praefatione de variis difficultatlbus monui quae inscriptiones pictas describenti restituentique obiectae sint, eadem quam maxime in has antiquiores cadunt. Quae maximis licet pinguibusque litteris scriptae sint, pleraeque tamen tam evanidae sunt, ut nisi diverso lumine, summa oculorum conten- tione etiam atque etiam eas intuearis, ac saepe ne sic quidem, nil certi inde adsecuturus sis, cum praesertim lapidum tofaceorum color fuscus non tantum distet ab rubrica titulorum evanescente temporumque iniuria vitiata. Huc aliud in quibusdam accedit illud malum, quod in eis muris pilisque, qui terrae motu illo corruerant, restituendis lapides singulos quadratos alio ordine antiqua aetate repositos esse et consentaneum est et ipsi videmus. Ita n. 80 et 81 inversae nunc sunt litterae, et n. 24 in infima pila posita est, quin etiam n. 30 plures particulae aliae aliunde conquirendae mihi fuerunt. Hanc ob causam singulorum lapidum fines utrimque lineis designavi.

lam, ut ad candidatorum programmata redeam, magistratus Pompeiani in eis memorantur hice:

1

PENICILLO SCRIPTA

9

PROaRAMMATA ANTIQVISSIMA

// viri

L. Aqutius 2. 4. 7. 10. 12. M.? Artorius 8. 16. 68. P. Carpinius 17. P. Furius 67. . . . Gavius 34. L. Niraemius 21.

C. Nunidius 55. 62. L. Olius 11. 25?

aediles

D. Claudius 69.

M. Marius 3? 58? 61. 81? M. Pomponius 27. 82? . . . Popidius 74.

M. Septumius 40? P. Yeidius 20. N. Veius 45.

N. Barcha (s. Barca) 26. 72. 49? P. Velurius 39.

M. Vesuius 52. .... idius 73. . . . rius 77. . . . ,

P. Veius 18? . . . Veius 47 ?

Cn. Verg 41.

M. Orcinius 6?

Vesbius 19.

us 48 a.

quaestores (cuius honoris Pompeiani unica hucusque supererat memoria C. LL. 1, 1249 praeter Oscos titulos U. Dial. p. 183 sq.). Q. Caecilius 29. 30. 36. ? 35.

Omni autem magistratus nota nunc destituti sunt hice: Aqutius 14. Artorius? 5.

L. Apt. .. .? 76. C. Cacos? 31.

Q. Caecilius 24. D. Claudius 32. 38. A. Cornelius 66? . , . Cuspius 23. Q. Ennius 37. . . . Gavius 33. M. Herennius? 48. Q. Herennius 28. M. Marius 1. 43. 44. L. Ohus 57.

46.

. . . Popidius 13.

T. Salenus 63.

L. Septumius 23.

M. Tullius 42.

P. Velurius? 65.

M. Vesuius 71.

. . . anium Coclum? 9.

. . . cinius 48 a.

. . . homo . . . apt ... 15.

. . . idilius 83.

Qui tamen magistratus quodve munus in hisce lateat (nam de cognomine cogitari non Hcet): 50. 53. 54. 56. 70, quibus C. Pop. inter . . . coniunguntur cum o. u. [f.] vel facio formulis , hoc dispicere non queo. Interregis enim quo pacto mentio facta esse potuerit?

De formulis, quibus utuntur candidatorum commendatores, ceteris cum supra, quae opus erant, significaverim , restat una haece: oro vos col. 7? 39. 43? 45 49. 72. 80; qua, si quid iudico, denotari colonei mihi videntur.

VIA FORTVNAE.

1 inter n. 12 et 13.

MAR

. . A30IA

Descripsi. 2 lectio incerta est praeter a. — 2 supra praecedentem. — Locum non indicat

GARR.

AQVTIX D-V-V-

h.

Descripsimus (MKZ). Ed. Garrucci B. N. 1853 p. 6 male huic adiunctis dignvs est re- centioris tituli reliquiis.

3 inter n. 13 et 14.

|m-MAvI-//E//-\8| = 0,12 met.

Descripsi.

Restituendum videtur M. Mariium) Ri(J.lem) v(irum) b(onum) cet.

4 supra praecedentem.

lAQY D-V-VB

Descripsimus (KZ). 1 lAQv Kiessl.

5 inter n. 14 et 15.

aRTor ubOW

Descripsi.

2 paene evanuerunt.

6 inter n. 15 et 16.

MOxvCINIV AI...

0,17 m.

Descripsi,

Lectio non est plane certa. Fuitne M. Orci- niu\m\ ae\d...'i

7 inter n. 16 et angulum del vico storto. Lo- cum non indicat garr.

L-AQVTA

D-V-\S O • V • C

Descripsimus (MKZ). Ed. Garrucci B. N. 1853. p. 6 male.

1 extr. T Garr. , Tm Kiessl. , tM Momms. ego, quod explevi. 3 interpretandus esse mihi videtur o(ro) »(os) c(olonei).

8 inter n. 51 et 52. — Locum non indic. gvar.

in opere tectorio M-ARTORIM-iTm

Descripsimus (MKZ). Ed. Guarini fasti ed. 1 foglio di giunta, ed. 2 p. 114.

M-ARTORIVM IIV Guar., C-ARTORIM T.. Momms.; Kiessling et ego ..RTORIM-I.. vidimus.

9 infra praecedentem.

in opere tectorio ..ANIVMCOCLM

Descripsimus (MZ). Ed. Guarini ibid.

(L. Fer)ANivM-coLL- A^ (a ed. 2) Guar. , ego praeter incerta quaedam principii fragmenta COQ^.. legere mihi visus sum.

10 infra praecedentem.

in opere tectorio ..aQVTIM-D-V

Descripsit Mommsen.

Nunc nil nisi M-D restat.

11 inter n. 53 et 54.

LOLIVM II ^ ..AD

= 0,39 met. = 0,22 met.

Descripsi.

L. Olium IIv(irum) v(irum) b(onum)

12 supra praecedentem.

L-AQVt D-V-V-B

Descripsimus (MZ). 1 C Mommsen, L ego.

13 inter n. 54 et 55.

colore albo

POP?DIM

opere lateri- cio an- tiqua aetate resarta

= 0,21 met.

Descripsi.

14 in praecedenti.

Descripsi.

AQVt/

PROGRAMMATA ANTIQVISSIMA

3

PENICILLO SCRIPTA

15 supra praecedentem circiter 1 met.

Descripsi.

iHOMOj

\apt

16 inter n. 56 et vicum Fauni.

Mi'?.TOR • iT O

Descripsimus (MZ).

31. Artor{ium) II \v(iruni)

17 lat. septentr. inter 3 et 4 ostium a via Stabiana.

P • CARPk II-V-V-B-®

Descripsi.

18 lat. sept. inter 4 et 5 ostium a via Sta- biana.

|p • VE • S;5)Vf|

Descripsimus (MZ).

'Ductibus incertis' Momms. Praeter P-V in princ. et in fine nil ego vidi.

P. Ve[i]um. aed. [o] v. /. ?

19 sub praecedenti.

M • AffSfe . . M^) I

Descripsimus (MZ).

'Ductibus incertis' Momms. Nunc M" et O (quae ceteris triplo maior nec fortasse littera est) restant.

riA NOLANA.

20 lat. sept. inter 5 et 6 ostium a via Stab.

P VEIDI • II • V ■ F

Descripsimus (KZ).

Post V*F notavi recentioris programmatis in albo picti reliquias hasce: iiii.

21 lat. sept. inter 6 et 7 ostium a via Stab.

L • NIR • iT • \S

Descripsi. — In fine repone

L. Nir(aemium) II v(irum) [v{irum)'] b(onum). Cf. Mommsen I. N. 2295.

22 lat. sept. , in anta sin. ostii 7 a via Sta- biana, partim in externo partim (inde a P) in interiore latere quod est in vestibulum versum.

lOIN

P...

EW == 0,37 m.

Descripsi.

Principii lectio incerta est. Fortasse legen- dum NICE Vi.(Ze).

23 sub praecedenti.

...cu? SPIlIIsEPTvM = 0,24 m.

Descripsimus (MZ).

SPI om. Mommsen. Cf. L N. 2177.

24 lat. sept. inter 8 ostium a via Stabiana et vicum. Colore fulvo; prope humum.

j CAj = 0,26 m.

Descripsi.

Lapidum quadratorum, qui insecuntur, super- ficies decidit.

Q. Ca[ecilium ....

25 supra praecedentem, in summa pila.

D V • B • O • V

O

Descripsimus (MZ).

1 om. Mommsen, 2 D-V-BON Mommsen, D-V^B-O-V ego, 3 nunc evanuit.

L. 0[lium?] d(uum) v(irum) v(irum) b(onum) o(ro) v(os) cet.

FTA MERcrmi.

26 7ielle mura, che sorgono di fronie a' tre ingressi principali della Fidlonica (i. e. n. 36. 37. 38) acta 21 Aug. 1826 (p. 172); nel muro di fronte alla Fullonica Amicone. i. e. inter n. 2 et 4.

N-BARCHA^II-V^V-BO-VFITA^VoBEIS-^eNVS-POMP-SACRA

Extant tria exemplaria haec :

1. N BARCHA-II V-V-BO ViEIA^V . . . . BELS-AfNVS acta 21 Aug. 1826 p. 172,

2. N BARCHA1I-VIR-BO VIR-VRBEIS-VENVS Amicone eod. die.

3. N-BARCHA H-V-V BO-VFITA V BEIS ^fNVS POMP-SACRA acta 23 Oct. 1826 p. 177.

Quorum 3., Rosinio et Carellio auctoribus factum, optimum esse patet. Inde ed. Mommsen Ehein. Mus. 1847 p. 459, cuius sunt supplementa nunc secundis curis recte emendata hoc modo:

N(umerium) Barcha(m) II v(irum) v(irum) b(onum) o(ro) v(os) f(aciatis) ita v[o]beis Venus Pomp(eiana) sacra [sancta propitia sit]. N. Veium Barcam intellego; cf. n. 72 et 74. Barcae nomen etiam paterae inscriptum reperies in actis 6 lul. 1847.

27 inter n. 4 et 5, in muro aedium Pomponii quae hinc vocantur.

in tectorio albo M ■ POM^ON • P£) \S

Descripsimus (MZ). Exhibent acta 24 Oct. 1827 p. 201 ; Amicone 23 Oct. 1827; Gell 1832 II p. 10; Guarini it. vag. mans. II p. 24 ex Jorii schedis.

M acta et Amic, V Gell, I nos — POMPON acta, POMPONI Amic, PONPO Gell, POMPONIVM Guar. — RX> acta, Amic, Gell, AED Guar. — \S acta, VB Amic. , F Gell, CT Guar., V Mommsen, V, ego.

28 inter n. 35 et 36.

Descripsimus (KZ). V non vidi.

ffiRENN \S

29 inter n. 36 et 37.

QJ.CACIL • Q.^ y BENIFIC • O • V

Descripsimus (KZ).

Q. Caecil(ium) q(uaestorem) v(irum) benific(um) o(ro) v(os)

30 inter n. 37 et 38.

Q^CACIL • Q_:\S •!£ •BE

ICVM

Descripsimus (KZ).

Prior Q_ nunc inversa est et ICVM inferius in alio lapide quadrato scripta. Antiqua enim aetate in restituendo muro lapidum ordo immu- tatus est, cf. acta 1826 p. 148. — Q_et ICVM omisit Kiessling.

Q. Caecil(ium) q(uaestorem) v(irum) b(onum) et? [h(ominem)? an h(e- rum)? Th. M.] be[nif]icum ....

1*

PENICILLO SCRIPTA

4

PROCRAMMATA ANTIQVISSIMA

VICO DEI SOPRASTANTI

31 lat. sept, in angulo occid. viculi thermarum. Descripsimus (KZ). — C-CACO^rlll Kiessling.

colore albo ut videbatur C • CACOS

32 lat. mer. inter 9 et 10 ostium a viculo Eumachiae orieatem versus.

= 0,29 m. Descripsi.

D CLKud

VI A AVGVSTALIVM.

33 lat. mer. inter n. 21 et 22.

m ofere teciorio GAV-\S

Descripsi. Ed. Fiorelli giorn. 1862 p. 63 n. 7.

34 lat. sept. ad sin. 3 ostii a via Stabiana.

in opere tectorio GAVI • D • V • \S

Descripsi. Ed. Fiorelli giorn. 1862 p. 64.

FORVM.

35 lat. occid., angul. sept. viae marinae. — E regione basilicae momms.

ACyvSSTL- QC-ORO

Descripsimus (MKZ).

Lectio admodum incerta est. Mihi nil apparuit nisi 1, Mommseno nil nisi 2 OD. — AVEASSIL | QC^ORO Kiessling; ///A-VEASSII2 | QVID RVS idem al. exempl.

36 infra praecedentem.

Descripsi.

IQ^CJ^CIL-

37 ibid. 2 pil. a via marina.

Q^ENI

Descripsi.

38 lat. or. inter n. 9 et 10 a vicolo dei teatri.

VI A SCHOLARVM.

D • CLAVDI = 0,24 m. V-BOV

Descripsimus (KZ).

Eiusdem programmatis esse videntur quae descripsit Mommsenus loco non indicato D CLAVDI.

39 lat. merid. ad dextr. introitus basilicae. — Locum non indicat garr.

in iectorio albo P • VELVR n • V • VB • O • V • CoL • I DL • Descripsimus (MKZ). Ed, Garrucci B. N. 1853 p. 6.

P-VELVRILLV- Momms. dubitans, P^VEL^VRII-V Garr. — In fine

C^L-POI Momms., CoL-PDI Garr., CoL-I- riF Kiessling, C^L-V

D'L ego.

VIA MARINA.

40 sub praecedenti.

in tectorio albo M • SEPT . . IIVVB

CO

Descripsimus (MZ).

1 M"SEPT parum certa. — IIVVB et 2 ego solus vidi. Fortasse: M. Sepi\um(ium)'\ II v^irum) v(iru7n) b(onum) [oro uos] co[l . . .

VIA DELLA FONTANA DELL' ABBONDANZA.

41 inter n. 1 et 2.

CN • mc

ADI . . . .

Descripsimus (MZ). 2 om. Momms.

42 inter n. 28 et 29, in muro aedi- um imp. Francisci II. In aedi- bus imp. losephi II. gell male.

M • TVLIV

= 0,26 m.

Descripsimus (MZ). Ed. Gell 1832 II p. 55.

M-TVLLI-V GeU.

43 infra praecedentem colore paulum diverso. In aedibus imp. losephi II. gell male.

M • MARIV// COL . . .

Descripsimus (KZ).

M MARCI I PCI vidi solus.

Ed. Gell 1832 II p. 55. MAR^III GeU. — 2 ego

44 inter n. 29 et 30.

^J^^-^IVM OVOS

Descripsi. Ed. Garrucci B.N. 1853 p. 5 perperam confusis tribus diversae aetatis programmatis (v. 713).

Marium [aed\ o(ro) vos.-

45 inter n. 30 et 31.

N

Aff I M I i V-B • O YCOl

AMATOR VEST FACIAT • AED • M MA

Descripsimus (MZ). Edd. Mommsen Uni. Dial. t. XI, 29 g. 4 (pag. 187), Garrucci B. N. 1853 p. 5.

1 extr. I... Garr., \N III Momms., IMI ego. — 3 AAR- TOR Momms. — 5 solus Mommsenus vidit. — 3 sqq. non prorsus eodem quo 1 et 2 picti colore fortasse alieni sunt ab ilUs, ad quos nescio an referenda sint litterarum quae- dam vestigia in 3 sqq. extantia,

3 sqq. Amaior{em) vest(rum) /aciat(is) aed(ilem) M. Ma [rium?^. Explicavit Mommsenus. Coiiferas Cic. ad Att. 1, 20. L. Papirius Paetus, vir bonus amaiorque noster.

PROGRAMMATA ANTIQVISSIMA

5

PENICILLO SCRIPTA

46 inter n. 31 et viam theatrorum. Locum non indicat gark.

MMARIVM

Descripsi. Garrucci B. N. 1853 p. 5 nil vidit nisi M ab initio.

MA paene evanidae.

47 sub praeced.

VliVM • A • OR • V • . .

Descripsimus (MZ). Ed. Mommsen U. D. t. XI, 29 g. 3 (p. 187). Garr. B. N. 1853 p. 5.

VI///VM-F-OR-V Momms., M-A-OR^V

ego. — V(irM)M-B^OR'V-F Garr., partem esse ratus n. 46.

F[ei]Mm a{edilem) or(o) v(os) [/(aciatis)?].

48 infra praeced.

I M. .H.R.NII

Descripsi litteras evanidas.

Fuitne: M. 7f[e]r[e]nn(mm) . . .?

Idem nomen legisse sibi visus est Garrucci (B. N. 1853 p. 5) supra n. 44, ubi tamen sae-

pius frustra quaesivi ; licet infra n. 44 EN

reppererim.

F7C0 DELLA MASCHERA.

(== via della Fontana deW Abhondanza n. 45.) 48a lat. occid., angul. viae della font. d. Abbond.

M-II-V^\S^OV INIM • QVI ^IX.p.p.p.pEFj

= 0,14 m. = 0,13 m. = 0,14 m.

Descripsi. — 1 aliquantum diverso colore, fortasse alienus a 2 sq., quorum color satis vegetus adhuc est.

riA DELLA FONTANA DELL' ABONDANZA.

49 inter n. 53 et 54.

N • BAR II V . . . C • COL

Descripsimus (MKZ). — Garrucci B. N. 1853 p. 6.

V BARTIV I O Momms., A/^RTIV ] O COL | SECVND i. e.

Martium orat collega Secundus Garr., perperam adsumpto v. 3, quem recentioris tituli fuisse coniido. — 2 om. Kiessl.

N(umerium) Bar(cam) II v(irum) [oro vos] col. Cf. n. 72.

50 infra praecedentem.

_ I— ^jr\r>-r>T\ ti.

in/eriora adhuc tectorio operla sunt

Descripsi.

Cf. n. 53. 54. 56. 70.

51 inter n. 54 et 55. C • VVLI . . A^. . .

0,23 m.

Descripsimus (KZ).

C^VVLI Q_(vel SL) AD uterque nostrum, nisi quod pro AD id quod supra posui ego.

FIA HOLCONII

52 inter n. 18 et 19. — Sul secondo (pilastro) a sinistra min. perperam.

M • "\£SVIM • II • V \B ■ ©

Descripsim.us (KZ). — Minervini B. N. 1854 p. 50 (cf. Cavedoni ibid. 1855 p. 164).

2 ® Minerv. Kiessl.

53 sub anteced.

\ OV

Descripsimus (KZ).

Initium sub tectorio adhuc latet. — 2 om. Kiessl. Cf. n. 50.

54 inter n. 19 et 20.

I OP^irsERRE^ ^ //MNOVI

Descripsi.

1 extr. et 2 in. incertae lectionis, cum alterius tituli vestigia eis per- mixta sint. Cf. n. 50.

55 supra ostium n. 21 antiquitus muro clausum.

C • NVNIDIM • II • V •

Acta 1 Oct. 1853, Minervini B. N. 1854 p. 50. Conexum litterarum VM Minerv. solus memorat.

56 inter n. 21 et 22,

CPOP • IPER = 0,255 FACIo = 0,36

Descripsimus (KZ).

1 praenomen om. Kiessl. Cf. n. 50.

57 inter n. 24 et 25.

L • OLIVM ,

= 0,29

Descripsimus (KZ).

Lectio haud expedita est alius programmatis reliquiis ibidem exstan- tibus hisce: VB^VO.

58 infra praecedentem.

M • MAR • V • BAE

Descripsimus (KZ). In fine A Kiessl.

d = 0,21

59 in antec.

colore fulvo C ■ VVLAed? = 0,37

Descripsimus (KZ).

PENICILLO SCRIPTA

6

PROGRAMMATA ANTIQVISSIMA

60 'un grave masso di tufo incontrato nella via che discende dal Foro, e clie gid fece parte di alcuno dei pilastri ivi ancora in piedi, ed a lato delV ingresso di un' abitazione aperta sulla strada inaugurd la serie delle scoperte di questo anno. Era questa pietra ricoverta di vari strati di calce sovrapposti ad un in- tonaco primitivo, su i quali stavano effigiate figure umane e di animali, rendute invisihili dal lungo rimanere sotterra; ma esposta la pietra al sole ed alla pioggia, quegli strati di calce si ridussero in minutissimi pezzi e lentamente scomparvero , lasciando intaita Vin- tonaco sottoposto, ove era dipinta in piccioU caratteri neri la seguente epigrafe'. Fiorelli.

C IVLIO-CAESARE DICT ITER a. 707 M • ANTONIO • MAG • EQ_

MAG • VICI • ET • COMPITI M • BLATTIVS • M • F 6 M • CERRINI VS • M • F M • SEPVLLIVS

PRA

C • CORNE

10

P • RO . IVS S

SALVIVS • E . . . RO • M • S c. eaesAKE ■ M • LEPIDO^ COS a. 708

. . BLATTIVS • M • F 15 C • . ERMATORIVS • P • F

M • TITIVS^M- L • PLVTVS

M-STRONNIVS-M-L^NIC..O

M-OPPIVS^S-L^AES ....

C • CEPIDIVS • C

20

Fiorelli giornale degli scavi 1861

p. 2. q. V.; Minervini B. N. 1862

p. 7 , q. V. — Inde Henzen C. I. L. 1 p. 448 adn; cf. p. 559.

V. 1 CAEsARE Min. 6 L^SEPVL-

LIVS id. 11 P • RO . . . VS s

id. — 12 E . . RO id. — 13 litteris maioribus id. 'Nota omissum nu- merum III post nomen Caesaris' Henzen. — 17 nicio Min. — 19 c . id. — 20 non indicat Fior.

F^JA THEATRORrM.

61 in pila angulari v. fontis Abund.

' M • MARIVM AED^FACI ORO^VOS

Descripsi. Tab. II, 2. — Edd. Mommsen Unt. Dial. t. XI, 29 f. 2 (p. 187), Garrucci B. N. 1853 p. 5 (inde Henzen 6967).

62 inter n. 1 et 2.

I C-NVNIDI • II • V

Descripsimus (MKZ). Edd. Lepsius t. XXII, 7 p. 64 Oscam esse ratus, Mommsen U. D. t. XI, 29 f. 1, Gar- rucci B. N. 1853 p. 8. — QJ^VA XII M^ 'incerta' Momms. , Q init. Kiessl. Vl ego, quod pertinet ad aliud programma; v. Lepsii tab.

63 inter n. 3 et 4.

j T^SALENM j

Descripsimus (MKZ). Ed. C. I. L. 1 n. 1254 in adnot.

64 sub antecedenti.

VRNA AENIA PEREIT-DE-TABERNA

SE,Qy,S.M.TVLERIT DABYJSIJYR

H-SiXV • SEI • FVREM DABIT VN D I '-^ - W' IMVAP I ' {

Descripsi. Tab. II, 1. — Ed. Wovdsworth pomp. inscr. p. 26 (inde Guarini fasti ed. 2 p. 183; Henzen 7301); Garrucci B. N. 1853 p. 7; Mommsen C. L L. 1 n. 1254.

1 VRA^ VINARIA (?) Wordsw., VRNANNIA Mommsen. — PERIIT Wordsw. — 2 SEI EAM QVIS Wordsw., SEI QVEI (om. EAM) Garr., SEI QVIS EAM Momms. — RETVLERIT Wordsw., Momms. — DABVNTVR suo versu Wordsw. — 3 L omnes, 1 ego — inter 3 et 4 versum QVI ABDVXERIT inter- polavit Wordsworth, audacius an neglegentius nescio. — 4 — 5 DABITVR DVPLVM (?) AVARIO Wordsw., DABIT^VNDECVMmto I lANVARIVS^QVI- hic WA.\bitat . . . Garr. (coll. Prop. IV, 23, 1. 21. 24.), DABI-

TVR^D\ /// I AVARIO Mommsen. Ego plus centies inspecto titulo nil assecutus sum nisi quae supra

posui. — De litterarum altitudine haec habeto: 1 usque ad P = 0,10, inde ad 2 RIT = 0,05; 2 DABVNTVR = 0,09; 3 sqq. = 0,12 m.

Similiter ut hic proscribitur, proclaraat praeco apud Petronium c. 97: pner in halneo paulo ante aherravit, an- norum circa XVI, crispus, moUis, formosus, nomine Giton. Si quis eum reddere aut commonstrare voluerii, accipiet nummos mille. Item Mercurius apud Apuleium metam. 6, 8: si quis a fuga retrahere vel occuliam demonstrare poterit fugitivam regis filiam Veneris ancillam nomine Psychen, conveniat reiro meias Murcias Mercurium prae- dicatorem, accepturus indicinae nomine ab ipsa Venere septem savia suavia. Haec Mommsen 1. c. cum aliis attulit.

65 in praecedenti, partim infra.

P VELV V

Descripsi. Memorat Mommsen C. I. L. 1 n. 1254 in adnot. Lectio incerta est.

66 inter n. 4 et 5.

Descripsimus.

A^COR^IV Momms.

A. Corn(elium) ?

A COR^ N

67 supra ostium quoddam thermarum antiquitus saxis conclusum, e regione viae Stab. n. 82 positum.

P-FVR-ILV^\SO-V

= 0,21

Descripsi. Exhibent acta 18 lul. 1853, Minervini B. N. 1854 p. 27.

riA STABIANA.

68 inter n. 87 et 89.

ir'^'^'I

= 0,15

Descripsi.

. . . Artor(ium) II v(irum) v(irum) b{onum) .

69 inter n. 91 et 93 i. e. in an- gulo viae Holconii meridionali.

D^CLA///D AED

Descripsimus (KZ).

PROGRAMMATA ANTIQVISSIMA

7

PENICILLO SCRIPTA

70 ibid. ; v. 1 immixtus n. 69 v. 2.

CPOP INTER

Descripsimus (KZ). Cf. n. 50.

71 sub anteced.

Descripsi. — Paene evanuerunt.

72 inter n. 98 et 100; in tectorio.

N B A R C • II V-VBOVCOL

Descripsimus (KZ). Cf. n. 75.

73 ad sinistram ostii della fabbrica di terracotta. in opere tectorio llDI • II • V

Descripsi.

[. . . Nun vel Pop vel Veydi II v(irum) v(i- rum) {bonum . . .

74 circa principium meridionale viae Stabianae.

POPIDI AED ■ OV?

Minervini B. N. 1853 p. 157.

Priscam esse conieci propter POPIDI et V?.

AMPHITHEATR VM.

75 in cryptoporticu quae est ad dextram aditus septentrionalis_ posita; lat. dextro inter 5 et 6 pilam.

in opere tectorio

CAS = 0,26 m.

pila novicia

////IVei • BARCA • TABEsr

pila novicia

Descripsimus (MKZ). Exhibent acta 8 lan. 1815, Amicone 8 Febr. 1815 (inde Or. 4909), Mommsen Bhein. Mus. 1847 p. 459 adn. , Garrucci Graffiti ad tab. 27, 66 (inde O. Jahn Ber. d. sdchs. Ges. 1857 p. 192).

Praenominis reliquias vidi ego solus. — VO Mommsen. — TABE Kiessling, TABESCAS acta et Amicone; CAS nunc obtectae sunt pila ad fulciendas concamerationes a. 1817 addita (cf. acta 15 lan. 1815, 11 lan. 1817, Romanelli p. 258).

N(umeri) Vei Barca tabescas. Cf. n. 49. 72, ubi idem fortasse commemoratur.

76 via consolare lat. sept. inter 2. et 3. ostium a vicoletto di Mercurio ad mer. versus.

L- APT

= 0,36 m.

De«cripsi.

Infra Osca inscriptio Momms. Unt. Dial. t. XI, 29c exstat.

FRAGMENTA.

77 via Mercurii inter n, 23 et 24.

.1 RIM^D^VV-BO-V^F

Descripsimus (MZ). 'Incerta' Momms.; ego tantummodo V^B-0'V-I vidi.

78 via lupanaris inter n. 22 et viam Augustalium.

o^v?-\s

Fiorelli giorn. 1862 p. 47.

79 in porta marina, intranti a sin.

in tectorio = 0,54 ©s

Descripsi.

80 in BasiUcae muri orientalis latere interiori.

jCoL-| = 0,36 m. Descripsi. Lapis nunc inversus est. .... col(onei).

81 via delV Abbondanza inter n. 29 et 30 (supra n. 44).

M • M AED

arium?

Descripsi.

Lapis nunc inversus est.

82 via Stabiana supra arcum qui est inter n. 42 et 43.

= 0,285 m.

Descripsi.

in opere tectorio p[OIA]ponium? aeb^^-Ci oro u. /.?

83 Via Stabiana loco incerto.

. . IDILIM

Minervini B. N. 1853 p. 157 sic: • • IDILIJ?! in lettere grandissime. Idcirco et propter M huc revocavi.

Fuitne [FVN]IDILIM?

TITYLI PICTI RECENTIORES.

Altera hac parte comprehendi honorarias inscriptlones recen- tiores, ceterasque penicillo pictas praeter programmata gladiatoria omnes, quarum ahae sunt locationum proscriptiones (138. 807. 1136), aliae acclamationes (velut 1074. 1084. 1094), aliae tabu- larum pictarum inscriptiones (velut 90a. 538. 812. 813. 844. 882. 1176), aliae denique vario et quohbet consiho factae, ut paucis (veluti 733) exceptis earum instar habendae sint, quae graphio sunt exaratae. Cui ultimo generi proximum ahud subiuuxi earum, quae carbone (294. 594. 656. 679. 760—763. 788a. 816. 918. 1121) vel creta (647a) vel rubrica (88. 89. 90. 148. 330. 495.

543. 549. 1085. 1086. 1110) ahave terra (652. 653. 655) scriptae sunt. Quemadmodum autem ipsa re inter se differunt varia haec inscriptionum genera, ita diversis utuntur lltterarum characteribus. Atque earum quldem, quae carbone vel terra aliqua factae sunt, lltterarum forma proxime abost ab ea, quam graphio scrlptae exhibent. De honorarlis tltulls ut mox dlcam, ceterl penlcillo plcti quomodo diverso et multiplicl usui destinati sunt ita in alils allud lltterarum genus adhlbitum est; sed locationes et ac- clamationes honorariorum titulorum lltteris fere utuntur, rellquo- rum ut qulsque indole sua monumentorum tltuhs proximus est.

TITVLI PICTI

8

RECENTIORES

ita est litterarum specie. Tituli honorarii, sive candidatorum commeudationes per vias propositi sunt et longe maxima ex parte in opere tectorio albo vel ad eam rem in tabellae formam de- albato picti, multo minore numero in tofo dealbato vel in opere latericio dealbato. Cum vero in ceteris penicillo pictis varia colorum genera adhibita sint, ut minium, atramentum, album, in his uno 409 excepto solum minium obtinet. Etenim quod ac- torum auctores aliique saepe vel totam aliquam inscriptionem nigram vel adeo eandem partim nigram partim rubram esse tra- dunt, id inde repetendum esse intellexi, quod minium aere vel sole vitiatum in atrum colorem abire solet (cf. Vitruv. 7, 9), ut facile appareat, faUi eum, siquis ea quae coloris diversi nunc sunt eiusdem tituli esse idcirco neget. Quod cum ita sit, de singulorum huius generis titulorum colore referre supervacaneum esse duxi. Litteris plerique utuntur gracihbus altis, quibus altero demum saeculo lapides inscribi coepti sunt; admodum pauci, tofo in albo fere inscripti priscis illis similioribus ut 830. Et eorum quidem qui in summa tectorii stratura leguntur lectio satis expedita est, praesertim eo ipso die quo primum effodiuntur, unde est quod actorum apographa ceteris sinceriora esse solent. Quod secus est et in eis qui alio tectorio et in eis qui albo denuo olim obducti sunt; in illis enim dilapso passim colore truncatae sunt, in his corroso hic illic et colore et albo duorum titulorum, quorum alter alteri superpositus est, htterae ita sunt inter se confusae, saepe ut uescias utri titulo quaeque tribuas, utque, nisi summa diligentia et oculis acutis exercitatisque utaris, variis mirificisque erroribus labare. Quare operam dedi ut quoad eius fieri posset utrum in tectorio novissimo necne positi, qua- libus htteris scripti sint singuli ne ignoraretur, praesertim cum inde de eorum aetate si non accuratum at ahquod tamen iudi- cium fieri posse manifestilm sit. Eos enim titulos, qui in no- vissima tectorii stratura gracihbus ilHs Htteris scripti sunt, ad ultimos Pompeiorum annos pertinere ut per se consentaneum est, ita certo scimus de tribus M. Epidii duumviratus candidati programmatis 768. 791. 1059, quibus Suedii Clementis mentio facta est, quem Vespasiani temporibus Pompeis fuisse ex I. N. 2314 constat; hinc vero sic progredi licet, ut vel eidem anno vel proximo aUcui tribuamus eos, quibus una cum M. Epidio Sabino II vir. candidato proscripti sunt A. Suettius Certus, Heren- nius, A. Suettius Verus, Q. Marius Rufus, P. Paquius Proculus, 122. 447. 359. 797. 409a? Praeterea hos candidatos ahunde no- vimus vel certe homonymos: C. Cuspios Pansas pat. I. N. 2250. 2190, fihum ut vid. 2251. 2191 II viros i. d., cuius honoris Pansa in programmatis numquam est candidatus; Q. Postumium Modestum a. p. Chr. 37 d. v. i. d. (I. N. 2224); is 195. 756. 1156 (idemque fortasse 279. 736. 786) quinq. commendatur, quo- rum titulorum cum ipse viderim 279. 736. 756. 1156 non fortuitum erit quod tres primi tofo vel lateribus dealbatis inscripti sunt. Sed 805, quo solo Q. Post. Mod. aed. commendatur, vix dubitari poterit, quin non ad eundem illum sed ad filium fortasse per- tineat. Deinde M. Vesonius Marcellus II vir i. d. a. p. Chr. 34 (I. N. 2272. 2273) idem fortasse est atque is qui iu mutilis ti- tuHs 273. 830 memoratur, altero in tofo litteris paulo antiquiori- bus, altero ut videtur in opere latericio scriptis. Denique qui eodem anno II vir u. a. s. p. p. fuit L. Albucius (I. N. 2272) sive L. Allucius Celsus (ib. 2273) idem vel eiusdem nominis alter in programmatis exhiberi videtur; nec vero plane explorata res est; cum enim L. Albucius aut Albucius in multis legatur, in nullo tamen adhuc tria nomina reperta sunt plene perscripta. Quamquam coniectura sat probabili cognomen assecutus esse mihi videor ex 949 l-h C N) et 1170 L-CELSVA/?) collato 494

cum 902. 967. 491. 573. 935. 433. Is L. Albucius sive L. Al- bucius Celsus aedilitatis candidatus est in programmatis omnibus excepto uno 433, ubi aed'? u. a. s. p. p. fieri rogatur cum Mar- ceUo ; utrum autem idem sit qui a. p. Chr. 34 11 vir u. a. s. p. p. cum D. Lucretio Valente (eodem quem habes in program- mate gladiatorio 1185) an iunior quis, diiudicare non ausim. Adde P. Veium Frontonem tiiuli litteris antiquioribus scripti,

qui num honorarius sit dubium est. Alter certe est M. Stla- borius Veius Fronto d. vir i. d. quinq. a. p. Chr. 26 (I. N. 2267 et 2203 ubi est d. v. i. d. iterum quinq.); fortasse idem I. N. 2272 a. p. Chr. 34 [Pljacidus Vei Frontonis (servus). Praeter hos candidatos de nuUo aliunde quicquam compertum habe- mus, quin etiam Casellius, Paquius, Plotius, Rusticelius , Sa- mellius, Suettius, Trebius, Vedius, Veranius, Vestorius nuUus in la- pidibus Pompeianis repertus est, id quod exclusis Paquia et Trebia gentibus quas ex Oscis titulis novimus, fortasse inde repetendum est, quod illae gentes nuper admodum Pompeios transmigraverant. Consulto autem in titulorum aetate definienda omisi terrae motum anni p. Chr. 63, quo si totum oppidum proruisse constaret, quae vulgaris opinio est, recentiores essent tituli omnes. Sed de hac re supra dixi. lam accedamus ad nomina candidatorum , quae ex indice in fine voluminis subiecto videbis non semper omnia sive tria sunt sive quattuor proscripta esse, sed saepe duo eorum vel adeo unum solum, ut tamen numquam solum praenomen ponatur et singulari plane exemplo praeuomen cum cognomine coniunctum 1170 L-CELSVM, quae supra dixi de L. Albucio Celso intellegenda esse videri. Quodsi, cum eiusdem nominis vel cognominis plures exstent candidati, eorum unum vel etiam duo nomina scripta sunt, ut nescias ad quem pertineant, ea ambiguitas in plerisque certe inde repetenda est, quod mutili sunt tituli, in aliis inde quod eodem anno eiusdem muneris unus eius nominis vel cognominis erat candidatus. Sunt autem hi eiusdem nominis: C. lulius Polybius . . lulius Simplex

N. Popidius Rufus

L. Popidius L. f. Secundus

Q. Posturaius Modestus Q. Postumius Proculus

. . Sittius Coniunctus

P. Sittius Magnus

C. Calventius Sittius Magnus

eiusdem cognominis L. Albucius Celsus N. Herennius Celsus

M. Lucretius Fronto? P. Veius Fronto

. . Igius Fuscus C. LoIIius Fuscus

C. Calventius Sittius Magnus P. Sittius Magnus

M. Casellius Marcellus (M.) Vesonius MarceUus

A. Suettius Certus A. Suettius Verus

P. Vedius Nummianus . . Vedlus Siricus

A. Vettius Caprasius Felix A. Vettius Firmus

P. Postumius Modestus M. SameUius Modestus

P. Paquius Proculus Q. Postumius Proculus

C. Gavius Rufus Q. Marius Rufus L. Naevius Rufus N. Popidius Rufus

M. Epidius Sabinus Cn. Helvius Sabinus

TITVLI PICTI

0

RECENTIORES

« — ■ . — —

L. Ceius Secundus Ti. Claudius Verus

L. Popidius Secundus (-A-?) Kustius Verus

— A. Suettius Verus

In quibusdum tamen iam nunc cuinam tribuendi sint ex mune- ribus quibus cognomines commendantur itemque ex competitoribus discerni potest, poterit deinceps in eo pluribus, quanto maior Pompeiorum pars detecta erit. Veluti (ut haec exempla afteram, de singulis enim quibusdam Indices rationem reddent) ea in quibus Popidium II vir. i. d. legimus 589. 631. 932 ad N. Po- pidium Rufum pertinere videntur propterea quod L. Popidius Secundus ubique aedilitatis candidatus est; contra 382. 525, quibus Popidius cum Cuspio Pansa aedilitati rogatur (adde 707. 1022 ubi muneris significatio periit), ad L. Popidium Secundum referenda sunt; cf. 709. 785a. Sic 122, quo una positi sunt Suettius cum Epidio duumviratus, Herennius cum Vero aedilitatis candidati, collatis 597. 643. 797. 359. 360 patet intellegendos esse

A. Suettium Certum cum M. Epidio Sabino et N. Herennium Celsum cum A. Suettio Vero. Non raro candidatorum no- minum propter spatii angustias plerumque primae tantum litterae scribuntur velut L-C-C i. e. L. Caecilium Capellam, M-S-M i. e. M. Samellium Modestum, C-C-S-M i. e. C. Calventium Sittium Magnum, A-V-F i. e. A. Vettium Firmum, A-V-C-F i. e. A. Vet- tium Caprasium Felicem, in quo genere ubique cuncta nomina ponuntur. Nullius aut ignoti cognominis sunt Artor(ius) 548, Fa- bius 949, Fadius 1068, M. lunius 412, lunius 1069, L. Plotius 373, Sex. Pompeius 325, Pompeius 327, M. Pupius 142. 302, T. Tercntius 697. 808, A. Trebius 4:37. 743?, Trebius 118. 123. 332. 338. 555. 677. 1135. 1138, M. Valerius? 154, Q. Vir . . . 962; quorum solum adhuc cognomen novimus, hi sunt: Barbus 611, Grandis 406, Nepos 401, Neptunalis 1070, Pinus 386. 432? Ro- manus 218. 1027? 1031, Veiento 1039.

Candidatorum nomina accusativo casu scripta fere semper ex- cipiuntur formula 0-V-F vel o/^, quae quomodo explicanda sit nunciam dubium esse nequit detectis priscis 61 FACI.,.ORO- VOS et 44 O-VOS et recentioribus 120 O-V-FAC, 626 . . V FA- CIATIS, 456. 618 O-V-FACIATIS. Etenim omni auctoritate caret altera interpretatio haec oro ut faciatis (v. Henzen n. 6967 adn.) nata ex titulo 1146 male lecto (quo de iam monuit Garrucci

B. N. 1853 p. 5 et p. 151) et ex 480 et 485 interpolatis ab Komanelho; itemque egregie fallitur AveUinus Bullettino Napol. 1847 p. 118 (cf. Fiorelli giornale 1851 fasc. 3 p. 54), qui in- scriptionem sese nuper legisse affirmat, in qua forniuhi illa plene perscripta esset hoc modo ORAT-VT FACIATIS, qui error repetitus est in Mus. Borb. XIV p. 21; est enim 456. Olim quidcm Dissertationis Isagogicae auctoris obtinebat expllcatio, qui, cum tab. X 2 (pro eo quod verum est ROGANT; v. 1146) ROG VT F et tab. XI O-V-FAV (ubi O-V-FAC scriptum est; v. 120) le- gisse sibi videretur, p. 65 eas notas hoc modo interpretatus rogat vel orat ut faveat, venditores et artifices statuit iuxta tabernarum suarum portas ut novi aedilis vel aliorum magistratuum gratiam demererentur epigraphas illas proposuisse, quae acclamationis simul et commendationis vices gererent. Cuius auctoritate factum est, ut inde ex illo tempore aedificia et tabernae ab rogan- tium nominibus, quae ad portas eorum legebantur, appellarentur; quin etiam erant qui eo procederent, ut ab candidatorum no- minibus accusativo casu propositis aedificia vocarent. Praeterea tribus verbis monuisse sufficiet Bechium qui in museo Borbo- nico inde ab a. 1824 de effossionibus Pompeianis rettulit, cum C/ expHcaret non O-V-F sed OR i. e. ORAT , hoc OR pro intuUsse titulis quos edidit fere omnibus eumque secutos aliquot actorum scriptores.

IV

Magistratus quorum candidati commendantur hi sunt // vir. i. d. vel d. vir. i. d. vel d. v. i. d. vel d. i. d. vel // vir., quinq(uennales) vel d. v. i. d. q. 504 vel // vir. i. d. quinq. 187, aediles,

II vir. u. a. s. p. p. 1004 vel d. u. a. s. p. p. 456; eidem vero ceteris tituhs omnibus nominantur aed. u. a. s. p. p. 176. 203. 222. 317. 319. 636. 647. 668. 1137. 427? 433?, cum in lapi- dibus vel // viri u. a. s. p. p. vel viri u. a. s. p. proc. vcl u. a. s. p. p., numquam aediles u. a. s. p. p. dicantur. Nota est AvelHni (opusc. II p. 181) coniectura, qui Cicerone duce (de leg. III 3 'suntoque aediles coeratores urbis annonae ludoiiuiique sollemnium') notis illis hoc modo explicatis urbi annonae sol- lemnibus jmblice procurandis diversos esse negat hos ab aedilibus qui simpliciter appellantur; nec ab Avelliniana multum discedit Henzeni (ad 6968) haec interpretatio viis annonae sacris publicis procurandis (ut de aliis taceam velut Minervini illa B. N. 1853 p. 158). Cui Avelllni oplnloni nounihil probabilltatls certe ex caudldatorum programmatis addi potest, qulbus plurlmi eorum quos aedlles u. a. s. p. p. rogari videmus, L. Albucius, (M. Caselllus?) Marcellus, C. Cuspius Pansa, Cn. Helvius Sabinus, Q. Marius Rufus, M. Samellius Modestus, A. Suettlus Verus in summa rellquorum qulbus coramendantur titulorum multitudine non alius honorls eldem nlsi aedilltatls candldati reperiuntur. Deinde cum 222 (cf. 660) una tabella duo candldatorum paria proscrlpta slnt, prlus est duumvlrum i. d. alterum aed. u. a. s. p. p. At speclosa magls et amblgua quam firma haec sunt argumenta; nam, quod ad prius attinet, cum programmata neque eiusdem sint anni omnia neque ab eodem homiue proposita, idem homo allo tempore aedllitatis u. a. s. p. p. allo aedllltatis petitor fuisse atque eodem adeo anno ab allls huic ab alils illi honori rogatus esse potest. IIIo autem tltulo 222 summorum magistra- tuum candldatos propositos esse tametsi per se probabile est, cur tamen necessarium sit non intellego. Quae cum ita sint in explicandis illis notis praestabit inde proficisci quod certum est duce Mommseno (I. N. p. 461 et ad Henzeni 6968), qui in titulis lapldarils illud officium non reperiri vidit nisi in eis qui sunt minlstrorum Augustl, ut ad officii naturam nomen omnino accom- modandum slt velut hoc modo votis Augustalibus , sacris publicis procurandis collato aedile Augustali NeapoIItanorum I. N. 2456.

Kestat singularls alius cuiusdam munerls ut vldetur mentio haec AED-P-A 817, qulbus utrum aedilis pagl Augusti [an aedills procurandis Augustallbus, ut Idem fortasse sit munus atque aed. u. a. s. p. p.? Th. M.] an quld tandem allud slgnlficetur, melius in medio relinquemus. Cf. Fiorelli giorn. 1862 p. 45.

lam qua candidatorum nomina saepenumero excipiuntur sin- gulorum hominum vel corporatorum subscrlptione, praemlssis vel omissis O-V-F, ea adicitur hisce formulls quas subieci ea re- gula ubique fere observata (neglecta est autem 839. 842. 880), ut nominlbus succedant verba: rogat saepe; cupidissimus rogat 901 (cf. cupidus .... 209; gaudens .... 304); \cito rogat nimis incertum 1015]; scribit Paris idem rogat 821. feri rogat *105. 357.

rogamus 459. 732 (cf. graphio scripta aedium Martls et Veneris). rogant saepe; multumf rogant 886. cupit 111. 174. 179. 720. [cupio 310?] volunt 193.

facit saepe; nota dissignator cum plausu facit 768; rogat et facit 699 ; Suedius Clemens sanctissimus iudex facit vicinis rogantibua 1059, cui hoc loco adiunxi similes ex sententia Suedi Clementis sancti iudicis consensu ordinis faciat(is) 768 et ex sententia Suedi Clementis 791.

2

TITVLI PICTI

10

RECENTIORES

facivnt 254. 738. 826, in quo est fac. fecit 98? 221. 297. fecerunt 1122.

In aliis singuli vel corpora acclamantur hoc modo:

Cuspi fac Fadium 1068.

Novici Caulo facf 494.

Procule fac et ille te faciet 635.

Sirice fac facias 805.

Pansa fac facias 1071.

Procule Frontoni tuo officium commx)da 920.

rog(are) deb(es) 548.

Luci fave 426.

caupones facite 336.

pilicrepi facite 1147.

pomari facite 183.

unguentari facite 609.

. . . . fac facite? 406.

Longe rarius eius nomen subiectum est, qui titulum scripsit vel eius qui parietem ubi inscriberetur dealbavit; quod ubicumque factum est, nomen post scribendi vel dealbandi verbum collo- catum est, numquam praecedit. Eius generis tituli bi sunt: scrib. Ascaules 636 (A. Vettium Caprasium Felicem aed. u. a. s. p. p.) — scr. Florillus 803 (M. Cerrinium aed.) — ■ scr. In- fantio 120 (M. Cerrinium Vatiam aed.); 709 et 785a (C. Cuspium ... et L. Popidium Secundum); 789 (Secundum); 984 (Postu- mium aed.), in quo ultimo additur infra scribente Parente — scripsit Issus 225 — scribit Paris idem rogat 821 (A. Suettium Certum aed.) — s . . . sit . . . . sius dealbatore Onesimo 222 (P. Paquium Proculum A. Vettium Caprasium Felicem II vir. Q. Marium Rufum M. Epidium Sabinum aed. u. a. s. p. p.) ; quibus adde programmatis gladiatorii 1190 subscriptionem scr. Secundus dealbante Victore adstante Vesbino. Incertorum nomimim sunt 1047. 1158. 1165. — Nec vero fuerit ab re, hoc loco eas in- scriptiones contulisse, quibus inscriptorum et scriptorum, qui can- didatorum nomina nec non munera edenda per vias proscribebant, mentio fit. Sunt autem hae:

Romae. — Henzen 6977 = Reines. app. 47.

INSCRIPTOR ROGO TE VT TRANSEAS HOC MONVMENTVM AS(..AN QVOIVS CANDIDATI NOMEN IN HOC

MONVMENTO INSCRIPTVM FVERIT REPVLSAM FERAT NEQVE HONOREM VLLVM VNQVAM GERAT

2 STO...AS..VM Qvoivs Rein. [ast cvm? Th. M.]. — 4 vnqvam solus Reines. servavit.

Narniae. — Henzen 6975.

ITA CANDIDATVS QVOD PETIT FIAT TVVS

ET ITA PERENNES • SCRIPTOR • OPVS HOC PRAETERI

HOC SI IMPETRO AT[e] FELIX VIVAS BENEVALE

Foro Popilii. — Henzen 6976.

ITA • CANDIDATVS FIAT • HONO RATVS • TVVS • ET • ITA • GRATVM • EDAT MVNVS • TVVS • MVNERARIVS • ET • TV[sis] FELIX • SCRIPTOR ■ SI • HIC • NON • SCRIPSERi»

3 SIS post TV addidi; post scriptor inserendum censuit Mommsenus.

Prope Aquileiam. — Orelli 4751.

ITA VALEAS • SCRIPTOR • HOC • MONVMENTVM • PRAETERI

Formiis. - — Henzen 6566.

HAEC • EST • QVAM • CONIVX • CONDIDIT

PARCE •OPVS ■ HOC • SCRIPTOR • TiTVLI • QVOD • LVCTIBVS • VRGENf Slc • TVA • PRAETORES • SAEPE • MANVS • REFERAT

Superaequi. — I. N. 5480.

parce ofus hoc scrlPTOR • ITA • TE • TVA • VOTA • SEQVANTVR

Uxamae. — Monatsher. der Akad. 1861 p. 802.

C • POMPEIVS GAL • CATVRO

NIS • Fi! • rEct /

VGENVS • VX 5SAMENSIS

DEO • BORMA

NICO^ V^S^L^M

QyiSQVIS • HO

NOREM • AGI 10 TAS^ITA^TE^TVA

GLORIA-SERVET

P RA E C I PIAS

PVERO • NE

LINAT • HVNC 15 L A P I D E M

quibus subieci similes has, quae ad eundem monumenta inscri- bendi morem pertinent: in inscriptione arae prope Romam a. p. Chr. 244 dedicatae (Henzen 5663) SALVIS-CANDIDATIS || HVIVS- LOCI; Orelli 4820 (Romae) M-CAMVRIVS P-F-ROM || HORA- NVS ]| H-M-H-N-S II SED SI HOC MONVMENTO || VLLIVS CAN- DIDATI II NOMEN INSCRIPSERO || NE VALEAM. Nec non eodem referendum esse videtur, quod C. I. L. 1, 574 cavetur HANC* ARAM II NEQyiS-DEALB(eO^ De eius generis inscriptionibus qui primus commentatus est Henzenus (Gerhard arch. Zeitung 1846 p. 242 et p. 295) suo iure statuisse mihi videtur (dissentit autem Avellinus BuU. Nap. 1847 p. 118), agnoscendum esse genus quoddam hominum, qui illam artem vel officium profiterentur, quorumque opera ad concitanda sibique concilianda studia po- pularia vel ipsos magistratuum petitores usos esse probabile sit. Quocum optime convenit, quod in eiusdem candidati titulis eius- dem saepe scriptoris mauum deprehendisse mihi videor, et in- didem est quod in eiusdem candidati titulis eaedem scribendi proprietates vel mendae repetitae sunt; velut LICINIM 252, FAVSTINM 119. 399, quae nota priscis propria in aliis recen- tloribus non reperitur, nam 208 et 475 paulo antiquiora et ipsa sunt; MARCELLVA passim; Q^POSTIVM • PROCVLVM 1017, QJPOSTVMIVM-PROCVM 1081, fortasse ab eadem manu pro- fecta, a qua Qf OSTIVM-MODESTVM 195 et L-CEIVM SECVM 737; denique in tribus C. Calventii Sittii Magni tituhs pro II-VIR scriptum est II-V-R 86. 376. 858 (cf 483. 843. 872. 936).

Ut autem prisca illa programmata liberae reipublicae Romanae aetate scripta ita haec quae Augusti temporibus haud dubie posteriora sunt omnia, eo consilio a cuiusvis generis hominibus proponebantur , ut quem quisque duumvirum, aedilem, aliumve queui magistratum ab eis penes quos eius rei potestas erat fieri vellet, commendationis causa palam significarent, adhibita ple- rumque formula oro vos faciatis ea fere sententia: commendo vobis illum, ut vestro sufFragio suam dignitatem teneat. A quo commendandi vel postuhxndi modo non ita diversus erat alter acclamandi in theatro vel in amphitheatro , ut et programmata et eius generis acclamationes communi vocabulo voces popularium appellare liceat, quo utitur Ulpianus (Dig. 49, 1, 12). Quare singulas commendandi formulas interpretabimur hoc modo. Ac primum quidem illud totiens decantatum rogat, quo utuntur nou solum ingenui et libertiui (velut praeter ceteros, qui ipso no- mine Hbertinos se produnt, 910 Ccratus lib. 1041 Dionysius l. 117 Fabius Eupor princeps libertinorum, in quo ultimo rogat vel simile quid laeriit), sed etiam midieres (171 Caprasia cum Nymphio rog. una et vicini. 207 Nymplwdotus cum Caprasia.

TITVLI PICTI

11

RECENTIORES

UGS lunm. 368 PoUia. 75G Sagata. 10G2 SHccessa. 15d Su- cula. 660« Suilimea, quibus adde 913 Hilario cum sua; in his autem 1053 Lollia cum suis, 1083 Recepta nec sine Thalamo ver- bum rogat vel aliud eiusmodi deest), pueri 668 et discentes 275. 673. 694. 698, — rogat igitur parum differre videtur ab cupit (111 Fortunata. 174 Felia;. 179 Erastus. 720 ...umus) et vo- lunt (193 vicini), ut sic interpretandum sit rogat vos, creare ve- litis liunc duumvirum aedilem aliumve quem magistratum, et eodem fere loco habendum sit atque haec quod ex voluntate populi munus ediderit I. N. 4040 et rogatus ab ordine pariter et populo gladia- tori muneris jJublici curam susciperet ib. 4059. Deinde illud facit, quod ad eos penes quos magistratuum creandorum arbitrium erat referre magis inclinaveris, et ipsum tamen prope accedere ad alterum rogat, vel inde patet quod mulieres eo usas esse videmus (425 Animula facit. 923 Caprasia fac. 457 Iphigenia facit. 660 Suilimea fac'i), ut hoc quo exempli gratia utor Siricum quinq. TulUus facit ita fere interpretandum sit: ex Tullii sententia Si- ricus quinquennaUs creandus est, vel Siricus ut quinquennalis fiat, Tullius quautum valet enititur. Quamquam nescio an hoc inter rogat et facit interfuerit, ut illud modestior voti significatio esset, hoc facit ab eis vel de eis usurparetur, qui magna aucto- ritate pollerent, quorumque commendatio magni momenti esset. Quod discrimen facile quale fuerit perspicitur ex hoc 1059 Sue- dius Clemens sanctissimus iudex fucit vicinis rogantibus (cf. 768 et 791 ex sententia Suedi Clementis). Hiuc est quod illis for- mulis fac, fac facias, a quibus proxime abest haec officium tuum commoda, ei acclamantur homines, quos gratia atque auctoritate praeditos fuisse inde apparet, quod et ipsi in candidatorum nu- mero sunt 1068 Cuspi fac Fadium. 1071 Pansa fac facias. 635 Procule fac et iUe te faciet. 920 Procule Frontoni tuo off- cium commoda. 805 Sirice fac facias. — Nec aUter statuendum erit de corporatis eodem modo acclamatis 336 caupones facite. 183 pomari facite. 609 unguentari facite. — Quae cum ita sint, nullus dubito quin ne haec quidem 221 Tyrannus cupiens fecit cum sodales. 297 .... eUus fecit (cf. 98), alia nisi hac fere sententia a scriptore proposita sint, velut Marcellus Holconium et Gavium duumviros fieri se velle professus est, nec illud deni- que 1122 Paquium Proculum II vir{urn) i. d. unioersi Pompeiani fecerunt nisi tali: Paquius Proculus duumvir i. d. ab universis Ponipeianis postulatus est; quamquam ultima inscriptio in am-

phitheatrl aditu satis obscuro picta non eodem cum program- matis in viarum celebritate commendandi gratia propositis loco habenda est.

lam vero accedamus ad eam quaestionem, utrum illo tempore, quo recentiora haec programmata scripta sunt (magnam autem eorum partem proxime abesse ab ruina Pompeiorum probabile est), etiamtum magistratus a populo in comitiis, an a decurio- num ordine, populo sola postulandi facultate rellcta, an eo modo creati sint ut primum populus programmatis acclainationibusve quibus candidatis faveret, significaret, deinde decurionum ordo candidatos proponeret a populo sine repulsa et ambitu desi- gnandos. Est autem hic locus late patens nec non anceps ad- modum et lubricus, ut breviter universus disceptari nequeat (v. Walter Rom. Rechtsgevch. §. 285, Marquardt Handbuch 111 1 p. 349, Phihppi Rhein. Mus. VHI (1853) p. 510, Mommsen Stadtrechte in Abhandl. der Sdchs. GeseUschaft 1857 p. 410 et p. 454). Quare, ut paucis transfungar, hoc dico in programmatis nil quicquam huc usque repertum esse, quo controversia illa prorsus dirimi possit; nam formulae illae de quibus dixi tam sunt omnes ambiguae, ut ad quemvis magistratuum creandorum mo- dum accommodari probe possint, et de comitiis qualia fuerint altum est in programmatis silentium. Restat tamen unum hoc 768 M. Epidium Sabinum duumvirum i. dic. ex sententia Suedi Clemen- tis sancti iudicis, consensu ordinis — faciatis.^ cuius si magistratus solo decurionum decreto creabantur vix commoda erit interpre- tatio, optima tamen, si a populo. Quemadmodum enim I. N. 2342 huic ob munificent. decurionum decreto et popuU conse(n)su biseUii honor datus est et ib. 2346 cui decuriones consensu popuU biseUium ob merita eius decreverunt populi consensus in ea re memoratus est, quae ad solum decurionum decretum pertineret, item hic proscribitur Epidium Sabinum creandum esse duum- virum in comitiis, quo virorum amplissimorum iudicio et volun- tati satisfiat. Accedit tabula Malacitana Domitiani aetate comitia curiata celebrata esse certo testimonio testans. Denique in urbe quoque magistratuum electio tametsi post Augustum aut ad im- peratorem pertinebat aut ad senatum, species tamen quaedam et umbra comitiorum ibi quoque servata est; ad quam formam etiam municipalia comitia tempore labente magis magisque se accommo- dasse indeque explicandum esse programmatum Pompeianorum de forma et ratione comitiorum mirum silentium Mommsenus censet.

riA DEI SEPOLCBI

84 maseria de Cuomo. Siguiendo la caUe ya descubierta , se ha encon- trado una muraUa de ladriUos, y en ella la inscri^Jcion acta.

CIOIIVM AED C/

Acta 15 lan. 1763.

Fortasse: C. [Z/]o[Z/«]M?tt aed. o. v. /.

85 sub antecedenti.

C CAIVENNSNII V-RID-HIRMISRO

Acta 1. c.

C. Ca[l]ven[tium'] /7] v[f]r. i. d. H[e]rm[e]s ro[g].

2 de V-R cf. n. 858.

86 sub antecedenti.

lAIBVCIVM CINCI

Acta 1. c. — [L.] A[[]bucium C[elsum...?

87 in muro del triclinio funebre [t. A 2] ad dextram introitus; nel niese di aprile 1790 per le acque cadute si e /atto un fosso nel sito contrassegnato (Uib. IV 09), e nel muro vi erano i seguenti caratteri alti pal. 2^, e che rli seguitn dagli antichi erano stati imbiancati vega.

GABINIG ....

Fr. La Vega ed. Fiorelli vol. I 2 p. 133.

88 in muro externo sepulcri rotiindi, ad dextram tabellae marmoreae [t. A 6].

rubrica scripta in tectorio

GEMELLVS E = 0,08 m.

CVM PROCLO HAC

Tab. II 5. Descripsimus. — Mazois II p. 1 et p. 102, coram quo effossa est. 2 O HAC om. Maz., qui ATMETVS CVM P-PO interpretatur.

2*

TITVLI PICTI

12

recentiOres

89 ibid., ad sin. tab. marm.

rubrica scripta in tectorio GLYCO CVM MARTIALe SOLE CALENTE SITIES Tab. II 3. Descripsimus. — Massmann lib. aur. §. 145, Ritschl P. L. M. E. tab. XVII 28 (ex Momms. exempL).

1 extr. LO Massm. , Momms. , nunc evanuerunt. Rit- scbolio LO initium esse vocis mutilatae videntur fortasse LONICE. Ego correxi; in hac enim litteratura E prope ad O formam accedit. — 2 extr. HAC add. Massm., ut sic fortasse legendum sit: Glyco cum Martiale hac; sole calente sities.

90 sub praecedenti eadem manu ut videtur.

ruhrica scripta in tectorio GEMELLVS-CESERNINE- SAL

Tab. II 4. Descripsimus. — Ma- zois II p. 1 et p. 102, qui de- scripsit modo detectam, sed male explicavit.

1 extr. E certa mihi visa est.

Gemellus C(a)esernine sal{ve^.

90 a in lat. dext. viculi, qui est inter hemi- cyclium Mamiae et villam q. d. Ciceronis; prope angulum in serpentis pictura, quam memorant acta 12 Aug. 1769, vega vol. I 2, p. 116 n. 25 (v. tab. III n. 25), ribav ibid. p. 154 eod. die, mazois [t. A 12].

Mii'- c ' T SAL\ s in::

Mazois solus inscriptionem exhibet I p. 33 (cf. p. 59 et tab. X). Cf. lorio p. 38 (on n'a pu decliiffrer que le mot salus); Bonucci p. 71 (on lisait entr^ autres lettres meconnaissahles SALV . . .).

91 in taberna secunda ab aditu aedd. delle colonne a musaico [t. A 23] ad occid. versus. — In una bottega accosto al finimento degli archi i. e. della pubblica locanda ACTA et AMICONe. in fronte aW ultima hottega che resta in fine degli archi ann. in pariete tabernae a sin. viae se- pulcr. eunti portam versus momms. [t. A 22]. — nel muro a destra en- trando ACT. di rosso am. ann.

TA

sisenna'

T • ST AI VS PROCVLVS VSTIANV

ATVS

Descripsit Monimsen. — Acta et Amicone 15 Oct. 1838; Annali civili voL 18 (1838) p. 78 eod. die. — SISENVM (SISEWM Annal. SI- SEWIVM Ainic.) L-STAIVS PROCVLVS acta, Amicone, AnnaL ceteris omissis.

Cf. Monimsen I. N. 2293.

93 ibid. nel muro a sinistra act. ann.

SIR . . . . MAT .... LVCRETIV

Acta, Amicone, Annal. !. c.

SIR-MAT-LVCRETIVM Amic. et Annal. , Cf. Mommsen I. N. 2293.

93 in porta Hercul. extrinsecus intranti ad dextram in albo ^tectorio.

c^SELLIVM- 0,21 m.

Descripsi. — Ed. Romanelli p. 80 confusam cum programmate gladiatorio n. 1204 pone scripto, sed diversis litteris.

Init. VA Rom. quae correxi; nunc perierunt.

94. 95 sul muro esteriore, a sinistra della prima botlega con bancone dopo la Porta della citfa, a sinistra della strada che conduce dentro la me- desima iubav vol. I 2 p. 149, 28 Apr. 1764.

94 C • IVLIVM Ivi . . . AEP

95 M • CIRDIVM VVIAM CRI....M...M...O-FLORVS...

Acta 14. 28 Apr. 28 luL 1764.

94, 1 extr. M-IV 28 Apr., M |

IVI 28 lul. — 2 om. 28 Apr. —

95, 6 VVIM 14 Apr. 28 lul. — 2 CI

FLORVS 14 Apr. 28 luL

C. lulium [Pohjbiim?] ae[cl\ M. C[p]?'-

[rin^ium F[a<]?am [...«] cri?. . . Floms.

96 ibidem.

.... VIRETIVM .... HOLCONIVM ■ IRISCVM INIAID

Acta 28 Apr. 1764.

L]u[c]retium | Ilolconium [P]riscum

I[I v]i\f] i. d ?

VIA CONSOLARE. lat. septentr. 94 — 111. lat. merid. 112—138. incertorum locormn 139 — 141.

97 albergo [t. A 35] acta et iorio. C • CVSPIVM • PANSAM AED ■ MVLIONES ■ VNIVERSI AGATHO • VAIO Acta 11 Aug. 1770 (inde lorio p. 52; Bonucci p. 87); Diss. Isag. tab. VII 4 pag. 65 (inde Bull. Nap. 1853 p. 150; Guarini fasti ed. 1 p. 141). Eiusdem fortasse pars est, quam ex Vegae schedis profert Arditi , legge Petronia (1817) p. 13 C^CVSPIVM I PANSAM^AED fu trovata 11. nov. 1780. — 3 AGATIIO Diss. Is.

98 supra praecedentem Acta. VOSlWmium

ivlivs^polYbivs^collega

FACIT

Acta 1 1 Aug. 1 770 ; lorio p. 52 ; Guar. fasti p. 76 ; ed. 2 p. 120 (inde Bull. Nap. 1853 p. 6).

1 POSTV DD Guar. ed. 2.-3 FE-

CIT omnes praeter acta mscr.

99 infra praecedentem.

c^ivlivm^polYbivm IT VIR chYpari ROG

lorio p. 52, ex actis opinor nondum editis; (inde Guarini fasti p. 77; ed. 2 p. 135 = Bull. Nap. 1853 p. 150).

2 caepari coniecit Guarinius, nescio au vere. [Fortasse THVRARI. Th. M.]

100 sopra le toniche deJV abitazione configua alla cisterna pel pubblico agta [t. A 44].

. . . ANVM ■ AED

Acta 2 Apr. 1789.

101 sub praecedenti.

... D POSTVMIVM

Acta 1. c.

102 infra praecedcntem.

LAELIVM^FVSCVM^AED^V^B aciscvle • aaapey

Acta L c. — 1 corr. L[or]Iium. . . — 2 Acisculus V. B. N. 1855 p. 81; Monimsen Gesch. d. Bihn. Milnziv. p. 651; Hcnzen 6442.

103 infra praeced. — Eivisfa da me nel R. Museo Borbonico garr., ubi non repperi.

M • HOLCONIVM • PRISCVM C • GAVIVM • RVF VM ■ II ■ VIR PHOEBVSCVM^EMPTORIBVS

SVIS ■ rogat

Acta ibid. (inde lorio p. 60); Dissert. Isag. tab. XIII 6 p. 65 (inde Roman. p. 75; Wien. Jahrb. XX p. 12 = Orelli 3700; Guarini fasti p. 58; ed. 2 p. 111); Gai rucci Bull. Nap. 1853 p. 151. — 2 GAVLVM acta. \

TITVLI PICTI

13

RECENTIORES

104 in aedibus Sallustii, quibus nomen dedit [t. A 48].

C ■ SALLVSTIVM

Eomanelli p. 108; Gell & Gandy p. 171; cf. Goro p. 96. — M-F in fine Roman. addit.

105 in aedd. Sallustii inter 1 et 2 ostium ab vicoletto di Mercurio; sub programmate Osco (Mommsen Unt. Dial. t. XI 29a) in tofo DISS.

L-C-C-dv-fIek

Diss. Isag. tab. III p. 37 (inde Guarini fasti ed. 1 p. 96); Romanelli p. 116. I-C-C-DVVMVIR Rom.

L. C{aecilium) C(apellam) d. v. fe[ri rog.?

106 — 111 inde ab aedd. accademia di musica [t. A 57] usque ad trivium Fortunatae rom.

106 casa di Svettio di cui non resta che il solo liminare rom.

SVETTIVM Romanelli p. 123. 107

C • I ■ PRISCVM Ibid. — Male lecta.

108 in sin. poste tabernae Fortunatae [t. A 59] DON.

C ■ I ■ P • II VIR

Romanelli p. 124; Donaldson vol. II tab. q. est inter pag. 8 et 9, ubi est VIRL

109 ibid.

SVETTIVM II VIR D-R-P Romanelli ibid.

110 ibid.

CN • HILARIVS • SABINVS Romanelli I. c. et p. 75, ubi est: Q^HIL^SA- BINVS in c. nominativo. In tab. Don. I. c. nil nisi CN et SA expressum est. GN Rom. p. 124. — CN^HELVIVS SABINVS facile re- stitueris, sed Roniauellii sublesta est fides.

111 ibidem. — Locum non indicant wien. MARCELLVM FORTVNATA • CVPIT

Romanelli p. 75 et p. 124; Wiener Jalirh. XX p. 14 qui descr. (inde Or. 3700). Donaldson II tab. q. e. inter pag. 8 et 9.

1 om. Rom. Don. — 2 CIVIT Don., om. Rom.

112 bottega di Albino [t. A 36] con gran segno priapico kom.

ALBINVS

Romanelli p. 92 (appena discernibile). Lectionis suspectae.

113 ibid. ACTA. lORiO; in lateribus.

C • IVLIVM POLYbIVM II-VIR^..MVLIONESROG

Acta 28 Apr. 1770; Diss. Is. t. VII 3 p. 65; Gell et Gandy p. 166; Mazois II p. 1; lorio p. 49; Guarini fasti p. 76 (ed. 2 p. 135).

2 lacunam indicant sola acta mscr. — Aliud exemplum est 134.

Lat. merid.

114 sotto la nicchia col fallo in uno spazio rettangolo imbiancato vega. Aediculam delineatam habes apud Hamilton, in Arcliaeologia Londoii 1786 vol. IV tab. XIV et apud Gell & Gandy tab. XIV.

SABINVM

ivlivs-polYbivs^aed

Ribau 5. Mai 1770 ex schedis Vegae (Ed. Fiorelli I 2 p. 155). Cf. acta eiusd. d. — Inde lorio p. 50; Guarini fasti p. 62 (ed. 2 p. 121).

115 in eadem pila vel alia vicina.

Acta 28 Apr. 1770.

M^CERRINIVM VATIAM • /c>D

116 dappresso alla porta delV abitazione di Popidio Rufo rom. i. e. proxima a taberna con fornello , cuius ad dextram pila cum phalli imagine posita est.

POPIDI VM • RVF VM ■ AD O^V^F

Acta 28 Apr. 1770; Romanelli p. 94.

Eadem esse videtur, quam Mommsen in hac regione descripsit LOLLIVM RVFVM | O^VF, cuiusque ipse inter 5 et 6 ostium a porta in la- teribus dealbatis reliquias vidi has IVivIlA . . . V . . . (= 0,24) | O-V^F (=0,09).

117 — 128 in muris aedificiorum dirutoruin [t. A 40 — 46] positos fuisse puto propter ea quae lorio p. 57 refert.

117 continuandosi lo scavo nella strada della cittd, dopo la porta si scovrt la seg. iscr. in lettere rosse acta. Nunc Neapoli in museo.

in tectorio nigro in tabellae formam dealbato

CVSPIVM • PANSAM

0,21

AED-FABIVS-EVPOR^PRINCEPS-LlBERTINOR.WV 0,095 m.

Descripsi. — Acta 1 Sept. 1764; Diss. Isag. tab. XIII 2 (Guarini fasti p. 141; cd. 2 p. 149); cf. Antichitd di Ercol. t. V praef. p. XXIII et Orelli 3624. — In fine adde ROG vel aliud quid eiusmodi. Cf. n. 120.

Parum probabilis est De Rossii coniectura (Bull. Crist. 1864 p. 70 et p. 92), principem libertinorum intellegendum esse archisynagogum ludaoorum libertinorum. Hierosol^^mis sane civium Romanorum libertini generis synagoga servato latino nomine j-vurcyMyr, y, XsyoiAifri '>.t[is^Ttvm> (act. apostol. 6, 9) appellari poterat, haud perinde poterat Pompeis. Quare videndum est, ne princeps libertinorum omnino non officium munusve significet, sed, quae Mommseni sententia est, eum, qui spectatissimus libertinorum erat, qui auctoritate praecellebat; cf. Cicero 'ordinis tui facile princeps' (ep. fam. 6, 10 ad Trebianum); 'Eudoxus in astrologia facile princeps' (de divin. 2, 42), 'Clodius eoruin oninium (i. e. deteriorum) dux atque princeps' (harusp. resp. 26, 57) 'hominis honorati et principis' (oflf. 1, 39); v. Mommsen Bhein. Mus. 19 (1864) p. 456.

118 nunc in museo; in tectorio.

0,37 m. TREBIVM • ET • G AVIVM

AED

Descripsi. — Acta 22 Sept. 1764; Diss. Is. t. XI p. 65 (inde Guarini fasti p. 56; ed. 2 p. 112). — om. Dis

TITVLI PICTI

14

RECENTIORES •

119 sub antec. Nunc in museo.

0,33 m. LICINIVM-FAVSTINM

0,08 m. AED-V-B-O-V-F

Descripsi. — Acta 22 Sept. 1764; Diss. Iss. t. XI p. 65 (inde Guarini /asti ed. 1 p. 167).

120 sub antec. Nunc in museo.

M • CERRINI VM • VATI AM

AED-O-V-FAC-ET

TABIVS-ErPOJt-JtOG

SCR. INFAN(iO

0,17 0,14

Descripsi praeter litteras inclinatas. — Exliibent acta 22 Sept. 1764; Diss. Is. t. XI p. 65 (inde Guarini comm. VI ed. 2 p. 76; fasti ed. 2 p. 154). 1' AED-o-v-FAC-H-s-R-R-FANiN acta; AED-o-v-FAV (omissis sqq.) Diss.

M. Cerrinium Vatiam aed. o. v. fac(iatis); Fabius Eupor rog(at); et scr(ibii) Infan[ti]o.

121 pone praeced. Nunc in museo.

C • IVLIVM • ll • VIR • I • D •

POLYbIVM-DIG-REI-PVBL^ sic

Descripsi. — Acta 22 Sept. 1764; Diss. Is. t. XI p. 65 (inde Guarini fasti p. 76, ed. 2 p. 135 male).

122 pone praeced. In museo.

•SVETTIVM • CVM • EPIDIO

IIVIR-I-D-o/^DIG-5' FxVT HERENNIVM • ET • VERVM AED • C/

Descripsi. — Acta 22 Sept. 1764; Diss. Is. t. XI p. 65 (inde Guarini comm. VI ed. 2 p. 64; fasti vv. 1—2 p. 119, ed. 2 p. 128; vv. 3—4 p. 120, ed. 2 p. 125). 2 SVNT nunc evanuerunt.

123 ad dextr. praeced. Nunc in museo.

TREBIVM • AED V^B-O^

Descripsi. — Acta 22 Sept. 1764; Diss. Is. t. XI p. 65.

124 siib praeced. In museo.

M • CERRINIVM • VATIAM AD O/^D^R^P^IARINVS . . .

Descripsi. — Acta 22 Sept. 1764; Diss. Is. t. XI p. 65 (inde Guarini fasti p. 169, ed. 2 p. 152).

2 extr. lARINVS ... ego solus vidi.

125 sotlo alle gia descritte acta i. e. sub n. 118 — 124. In museo.

M • SAMELL/O/ MODESTVM •AED

Descripsi praeter litteras inclinatas. — Acta 13 Oct. 1764 (cf. lorio p. 57); Diss. Is. t. VII 6 p. 65 (inde Guarini fasti p. 95; ed. 2 p. 117).

126 ibidem.

. OSTVM . . AED^OV^F

Descripsi. — Acta ibid. 3 SCE acta.

127 ibidem.

M • HOLCONIVM PRISCVM-irVIR-I-D^o/''

Descripsi. — Acta ibid. ; Diss. Isag. tab. VII, 5, pag. 65 (inde Mazois II t. VII 1 , pag. 42). Eadem fortasse est quam exhibet Guarini fasti p. 57, ed. 2 p. 11.

128 In muro unius ex octo aedificiis dirutis lORiO. In 8 vel 10 circiter pila ab illa, in qua phalli imago extat, si quidem de Ro- manellii titulo vere coniecero (v. adnot.).

M • CERRINIVM AED-SALINIENSES ROG •

Diss. Iss. t. VII 2 , p. 30 et 65 (inde Guarini fasti p. 169, ed. 2 p. 152; Bull. Nap. 1853 p. 150); Romanelli ed. 1 p. 182; lorio p. 57. Huius fortasse pars est, de qua refert Roma- nelli ed. 1 p. 60; ed. 2 p. 94 his verbis: Altre case atterrate al numero di otto, o di dieci ven- gon dappresso (ab aedd. di Popidio Rufo v. n. 116), flnche incontrammo quella di Marco Cerrinio, siccome leggesi: M^CERRINIVM.

129 accanto (alla casa di Marco Cerrinio v. praeced.) UOM., qui a porta introrsum pergit.

C-NIVILLIVM Romanelli p. 94.

Fort. leg. Cn. [He]l[v]ium.

130 inter 3 et 4 ost. ab aditu della casa degli sc/ieletri [t. A 54] orienlem versus (1 et 2 ostia ab illo aditu proxima nunc clausa sunt). In albo tectorio, litteris neglegentioribus.

SITTIVM^A D F

LVscripsimus.

SITTIVMA| ego.

131 Usciti da questi pubblici stabilimenti (i. e. forno pubblico [t. A 56]) si rammentb il fore- stiere, che di prospetto corrisponder doveva la casa cosi detta del leone, che fu Vultima da noi osservata nel lato destro (viae consularis). Noi ci volgemmo al lato destro appresso la casa del leone, e dopo alcune abitazioni rovinate arrivammo a quella di Svettio Erennio uo- MANELLi. I. e. inter aedes leonis [t. A 47] et Polybii [t. A 55].

SVETTIVM • I • F • HERENNIVM Romanelli p. 120.

Corrigendum videtur Suettium [et\ Herennium.

132 in muro aedd. Polybii [t. A 55]. — A questa contigua (v. praeced. inscript.) e la casa di Giulio Polibio, come leggesi nel canto ROM. Casa dirimpetto quasi ove resta la pit- tura deir Atteone, alla sinistra della porta, che dd ingresso a questa ACTA.

c^ivLivM polYbivm iT VIR

VATIA ROG

Acta 21 Nov. 1807; Romanelli p. 120 (Bo- nucci p. 104).

1 C om. acta. — 2 R . . Rom.

133 in muro earundem aedium. Vedemino ap- presso (v. praeced.) Vabitazione di Giulio Equano rom. p. 121. Extat inter 6 et 7 ostium a casa degli scheletri in tectorio albo.

C-I-P-II- F/^^I-D-AEQVANVS

Descripsi praeter litteras inclinatas. — Acta 29 Dec. 1807; Romanelli p. 75 et p. 121 (male Bonucci p. 104).

I-F^irVIR Rom. p. 121. — I-D om. id. p. 75.

134 sur la porte de la maison qui est vis-d-vis de celle dite de la musique lORiO. Maison de Polybe parce qiVon lit d cote de Vune de ses portes mazois.

c^ivlivm-polYbivm

n-VIR^MVLIONES-ROG

Mazois II p. 51 not. 2; lorio p. 57 (ces deux memes lignes sont tracees dans Vauberge dile d^Albinus = n. 113).

135 inter 7 et 8 ostium ab aditu aedd. degli scheletri [t. A 54] in tectorio litteris ncgle- gentioribus.

P • SITTIVM • MAGn| =0,10 m.

Descripsi.

136 inter 4 et 5 ost. a via thermarum ; in lateribus dealbatis.

MARCELLVM = 0.23 m. O Y ¥ = 0,08 m.

Descripsi. — Eadem fortasse quam exhibet Ronianelli p. 124.

137 inter praeced. et viam thermarum.

A • SVETTIVM POPIDIVM AED

Romanelli p. 124.

Manca est post Suettiiim, nisi forte duorum programmatum reliquiae sunt maie confusae.

TITVLI PICTI

15

RECENTIORES

138 in un pilastro di una casa non Jia guari scoverta in sul finire della ritrovata citta a manca rom. ed. 1 p. 54; ed. 2 p. 88. — ripassando nel corso (i. e. ab aedd. Pansae ex via thermarum ad trivium Fortunatae et trivium pharmaciae) vedemmo pocJie altre mura di case finora disep- pellite, ed altre, che debbono ancora scavarsi. In un pilastro leggemmo il programma di Alifio Nigidio, di cui abbiam parlato eom. ed. 2 p. 128. — sur le cdte droit de la rue (consul.) en sortant de la boutique (i. e. pharmaciae) on lisait Vaffiche suivante parmi le grand nombre d" inscriptions qui y etaient tracees au pinceau lORio. Quae sic intellego, ut titulus in sinisteriore i. e. septentrionali viae consularis latere inter bivium pharmaciae [t. A 58] et viam thermarum propositus fuerit. — JS impressa sopra un intonaco riquadrato a nero carattere, sotto del quale se ne scorge un' altra ROM. p. 55 = p. 88. mSMLK ARRIANA

POLLIANA cN ALZJ NIGIDI MAI . . LOCANTVR EX Jc IVLIS PRIMIS TABERNAE

CVM PERGVLIS SVIS ET CeNACVLA 5 EQVESTRIA ET DOMVS CONDVCTOR CONVENITO PRIMVM cN ALZel NIGIDI MAI SER

Romanelli ed. 1 p. 55, ed. 2 p. 88 (inde Orelli 4324); Mazois II p. 101 et III tab. I (aeri incis.); lorio p. 72 (Guarini fasti p. 197, ed. 2 p. 94).

Roman. ed. 1 hoc modo divisit versus 4 cum-, 5 domus-, 6 Alifi- scr||. — Uni Romanellii exemplo titulum deberi admodum probabire est. Omnes enim versus ita distributos exhibent ut Roman. ed. 2, quem in ea re non veritatem servare, sed ex fortuita libelli sui latitudine pendere constat. Neque minus Romanellii errores repetunt ceteri omnes. Mazois autem vel potius Gau quam programmatis imaginem in fronte libri ornamenti gratia exhibet, eam quin ex ingenio conformaverit ut alias nonnullas nullus dubito. — Versuum igitur distributio nec non I longae fide carent. — 2 et 6 GN-ALIFI omnes, corr. Guarini. — 3 EXI" Rom. EX l* Maz. lor., emendavit Or. adhibito 1. Suet, Tib. 35; cf. Cic. ep. fr. 2, 3; fam. 13, 2; Petron. c. 38; MartiaL 12, 32. — 4 SVlS lor. — COENACVLA omnes; item Roman. n. 1136. — 5 fuitne EQVIL-TRIA? [Mihi in mentem venit pro EQVESTRIA fuisse ET-VESTIBVLA ; certe eiusmodi quid requiritur quod ad domum pertineat, neque tamen pars domus necessario sit, ut est vestibulum, id est locus vacuus ante ianuam. Cf. Becker Gallus 2, 181. Nec turbat pluralis numerus, cum nihil obstet plures ianuas in ea domo fuisse quin statuamus Th. M.].

Incertorum locorum 139 en la misma calle se ha descubierto una otra inscripcion sobre la tunica en 3 rigos, ancha 2 pal. y 8 on. ACTA.

HIC-DVO-CVMILIRINI MVIINTES RVSTICA TVRBA VO • YIII-RVN • tFVE7VVlIVSI?.A^AVAF ALVIAN HIM • MN

Acta 22 Mai 1764.

140 siguiendose a descubrir la misma calle se. ha descubierto sobre de una muralla de ladrillos la inscripcion siguiente de rojo, ancha 5 pal. y alta 8 on. acta.

M • HOLCONIVM • PRISCVM • AED • oT Acta 26 Mai 1764. Cf. lorio p. 57.

141 prope 125 — 127, Nelle abitazioni lungo la suddetta strada della cittd, si e incontrato un pezzo d'intonaco di 9 on. in quadro, che conteneva la seguente iscrizione acta.

ANTHVSNA HIC

CIBRVNY

Acta 17 Nov. 1764. — Anthus[a t)]a(Ze) | hic [et ubique] ?

VICO DI NARCISSO.

142 lat. orient. ; in muro 4 domus a muris, v. tab. lorii n. 4, Bretonii n. 32 [t. A 51]. Secutus sum lorium; nec vero de loco sine ulla dubi- tatione affirmaverim; Romanellius enini baec: sul lato orientale (del vico di Narcisso) bisogna di veder tre case: la prima dal lato della fontana [t. A 44] . . . d'Iside e di Osiride, la seconda di Apollo, la terza di Pupio.

M-PVPIVM-AED . . .

Acta 13 Dec. 1787 (cf. Ribau I 2 p. 168); Romanelli p. 103. Cf. lorio p. 61; Bonucci p. 97.

M'PVPPIVM"AED ed un poco in disparte comparisce la lettera A acta. — ROG in fine addit Rom.

nco DI MODESrO.

143 lat. occid., in angulo septentr. del vicoletto di Mercurio in aedibus Sallustii (male lorio p. 67). Hinc domus in altero viae latere sita [t. A 63] nomen accepit. — In lateribus dealbatis.

MODESTVM = 0,14 m. AED • C/

Descripsimus. — Ribau 29 luL 1813 (voL I 3 p. 224); Romanelli p. 117. — 2 AED-R- Romanelli.

riCO DELLA

144 e regione n. 146 amicone i. e. lat. occid., iuxta angulum viae therraarum.

CVSPIVM

Amicone 21 Mai. 1824. Alterum v. ed. Fior, addit hunc ROGANT; V. n, 1178,

FVLLONICA.

145 lat, occidentali, in angulo septentr, del vicoletto di Mercurio; in tectorio,

CASELLIVM = 0,22 AEDDRP

Descripsimus. — 2 D'R-P Mommsenus solus vidit.

TITVLI PICTI

16

RECENTIORES

146 lat. orient. prope angulum viae thermarum. — per

incominciar ad aprire un' altra str. a man dritta {della str. delle Terme) verso settentrione ; .... nel muro del suo lato destro acta. nel muro a destra la stradetta, che resta a dritta la nominata strada (delle Terme), venendo dal Tempio della Fortuna amic.

C-I-P-II-VIR-I-D- ?\^\NIO-ROG

Amicone 21 Mai., acta 31 lul. 1824.

C-I P II-V-I-D-ROG acta. — 1 II-VIR-I-Q/^ Amic.

147 ibidem acta. muro esterno (i. e. occid.) della casa Omerica [t. A 73] mvs. — In tec- torio albo.

C-IVLIVMPOLYbIVM-IIVIRII .... = 0,24

De^cripsi. — Acta ibid. ; Mus. Borb. II p. 10 ligno incis.

POLIBIVM acta. — II VIR acta et Mus.

148 iuxta praeced. ad septentr. ver- sus, e regione tertii ostii aedium Pansae (n. 24 Breton p. 204), rubrica scriptum in tectorio.

^rKTo^ISSE ISSE PARIS-AVG-V^

Tab. II 6. Descripsi.

Pa]m isse, isse Paris Aug(ustiane?) va(le). Huius aut similis pars est, quod Garruccii graff. t. 22, 1 init. exhibet, ubi lego RIS ISSE.

149 e regione tituli 180 mvs.

M • CERRINIVM AD-POMARI-ROG

Mus. Borb. II p. 9 (ligno incis.). Acta et Amicone non habent.

150 in muro aedd. del naviglio.

M-C-V-/C) D R-P o/^

Acta 19 Sept. et 16 Oct. 1825; Amicone 15 Sept. e. a., ubi est 1 AD. — 2 D R-T-O QT.

151 iuxta anteced. acta. on the great and antique slones which form the wall of the house of Bacchus and Ceres (i. e. casa del naviglio v. p. 181) toward this street gell.

M-C-V-j^D-OR-VF W. DRP

Dedi ex actis 16 Oct. 1825. — Amicone 2 Oct. 1825; Gell 1832 I p. 187; Guarini (ex sched. lorii i. e. ex actis) it. vag. mans. II p. 23.

1 bis posuit Guar. — AD*OR'V"F Amic. ; R-DORP Gell. — 2 D R L- Guar.

Cf. tit. sequentem. — 1 in muro fuisse puto

152 pone praeced. v. 2.

MARIVM • AED

Acta 16 Oct. 1825; Amic. 2 Oct. 1825; Gell 1832 I p. 187; Guarini (ex schedis lorii i. e. ex actis) it. vag. mans. II p. 23, qui cum praecedenti confuderunt omnes.

SVAE-R IVNIVM Amic; SVA PIVM IVS Gell; VARIVM-AED Guar. Fortasse priscum erat programma, in quo genere describendo mirifice errare solent.

153 iuxta praeced.

CERRINIVM AEDROG

Amicone 5 Oct. 1825.

STRADA BI MERCVRIO.

lat. orient. 149—179. lat. occid. 180—229.

154 ibidem. — Sulla superficie delle mure esterne, verso il lato occidentale delV abitazione mede- sima (del naviglio) acta. nel terzo slaffio a destra amic.

M-VALERIVM^AED

Acta 31 lan., Amicone 4 lan. 1827.

155 ibidem. — Nello staffio sinistro amic. male.

M • HOLCONIVM C^GAVIVM-IIVIR

Acta et Amic. ibid.

156 ibidem.

M • CERRINIVM VATIAM • AD TINTIRIVSROG

Acta et Amicone ibid.

Ante 2 et 3 lacunam indicant acta et Amic.

N. Tintirius Rufus est in L N. 2261 (a. u. c. 752 duumvir u. a. s. p. p.).

157 ibid.

HOLCONIVM PRISCVM • II • VIR Acta et Amicone ibid.

Ante 1 et 2 lacunam indicant acta et Amic.

158 ibidem acta 31 lan. 1827. amic. 4 lan. e. a. — Nel muro che sta di prospetto alV ingresso (della Fullonica n. 38) ACTA 3 lun. 1826. amic. 23 Mai. e. a.

RIVM • SABINVM

AED^mELISSAEVS-ET^TINTIRIVS OPTIMVM • IV VENEM • ROG

Acta et Amicone 11. cc.

1 M-SABINVM Amic. 1826, acta 1827

et pp. omm. Amic. 1827. — 2 AED om. acta 1827, Amic. 1827. — HELISAEVM (om. ET) Amic. 1826; HELISAEVS-ET acta 1826 et 1827; HELISSAEVS-ET Amicone 1827. — 2. 3 post TINTI et post IVVENEM incidunt acta 1826. — 3 ...OPTIMVM Am. 1827.

Melissaeos v. in ind. candidatorum, Monimseni L N. ind., Unt. Dial. p. 187. — De Tintirio cf. n. 156.

159 ibid.

M-CERRINIVM^AED

SVCVLA-ROG

D^R-PS

Acta 31 lan. 1827; Amicone 4 lan. e. a. 3 corr. D K V C/.

160 ibid. — In muro aedd. delV ancora gell.

MARCELLVM AED^ROG

Acta 31 lan., Amicone 20 lan. 1827; Gell 1832 II p. 9.

1 MARCELLIVM acta et Amic; item 182. 187 alibi.

161 ibid. — In muro aedd. delV ancora (inter n. 3 et n. 4) gell.

M • HOLCONIVM PRISCVM • AD • O/" Acta et Amic II. citt. ; Gell 1832 II p. 9.

1. 2 IVM I P om. Gell. — 2 PRISCVM^M^ CALLICA Amic. cf. inscr. seq.

162 ibid. — In muris aedd. delV ancora gell. L • VARIVM • M • CALLICA

/ID-D-K-V-OT

Acta et Amicone 11. cc; Gell 1832 II p. 9; Guarini (ex sched. lorii i. e. ex actis) it. vag. mans. II p. 24.

VARIVM I AD OK-KO Gell. — 1 extr. lacunam significavi. — 2 om. Guar. — 3 P om. idem.

1 L. Variu\in Glallicalnum^i

163 nel muro esterno della casa (delV ancora)

ACTA et GELL.

CASELLIVM /c) • O • V -F

Acta 26 lan. 1827; Amicone c d.; Gell 1832 II p. 9 male.

164 ibidem.

M • C • V • AD MEMOR-ROG

Acta, Amicone, Gell (male) 11. cc. ; Guar. (ex sched. lorii i. e. ex actis) it. vag. mans. II p. 23.

TITVLI PICTI

17

RECENTIORES

165 sub praeced.

C • PVLNIS • FELICITER Acta et Amicone 26 lan. 1827.

166 ad sin. n. 3; colore albo in antiquiori tectorio.

--£3niuyM^CACT7^i| 0,30

Descripsi. — 4 littera a fine C , L , P , T , I fuisse potest.

P. Vibium ?

167 casa delV ancora (v. Merc. n. 3), in pe- ristylii lateris occidentalis 10 arcus a sep- tentr. par. sin., colore rubro in tectorio.

SVCCESSVS

Descripsi.

168 ibid. in 4 arcus par. d. col. r. in tectorio.

NOETE V Descripsi. — Noete v[ale'\.

0,06

169 ibid. par. sin. col. r. in tectorio.

PRObVS 0,045

Descripsi.

169a in poste dextro n. 4 col. r. in tectorio.

Descripsimus.

GErsE 0,22 PRIN 0,17 1 IsL ego. — 2 PPIII ego.

170 inter n. 4 et n. 7.

L • VERANIVM • HYPSAEVM QyiNQ^D-R-P-o/" PRIMVS-ROG Acta 24 Oct. , Amicone 23 Oct. 1827 (inde Guar. it. vag. mans. II p. 24). V. 1 fortasse ex hac citat Gell 1832 I p. 185. — 2 OVF Am. — Inter 2 et 3 versum periisse indicat id.

171 inter n. 6 et n. 7; in tectorio albo.

A • V E T T I V M FIRM Wl

AED-O-V-F-DIGN-EST

Caprasia • CvM • nYmphio -Rog

VNA-ET • VlCINl • OT 0

0,10 0,09

Descripsimus. — Acta 24 Oct. , Amicone 23 Oct. 1827; Mus. Borb. IV p. 8 ligno inc. (inde Guarini fasti p. 107; ed. 2 p. 78); Gell 1832 II p. 10.

1 FIRMVM Momms., om. acta et Amic. ; ego reliquias tantum incertas vidi. — 4 om. omnes praeter nos. — VICINI Momms.

172 ibid.

M • C • MA

Acta 24 Oct., Amic. 23 Oct. 1827.

M. C(aseUium) M(arcellum) aled^ilem)].

173 iuxta 171. — Dentro una riquadratura bianca mvs.

MARCELL]^

Mus. Borb. IV p. 9 ligno incis. (inde Guarini fasti ed. 2 p. 150).

174 sul muro eslerno della casa del questore MVS. — inter n. 11 et 12, in albo tectorio.

A-VETTIVM • FIRMVM aed-v-b^o^v^f^felixcvpIt

Descripsimus. — Acta 1828 p. 216; Amicone 25 Sept. 1828; Mus. Borb. V p. 26 ligno inc. (inde Guarini comm. VI ed. 2 p. 95; fasti p. 107; ed. 2 p. 78); Gell 1832 II p. 19; Avellino opusc. II p. 226.

175 ibidem.

A^VETTIVM • fIRMVA^ AED • O • V • F

FVSCVS • CVM • VACCVLA F A C I T

Acta 1828 p. 216; Amic. 30 Sept. 1828; Mus. Borb. VI p. 11 ligno incis. ; Bull. Inst. 1829 p. 86 (ex schedis Ca- roli Bonucci); Avellino op. II p. 226 (inde Guarini comm. VI ed. 2 p. 98).

1 FIRMVM acta, Am., Bon. — Ab O-V-F novum v. incoh. Bon. — M. Nigidius Vaccula est I. N. 2218; cf. B. N. 1858 p. 5.

176 iuxta praeced.

A • VETTIVM • FIRMVM AED^V^A^S^P-P^Q/" FVSCVS

Descripsit Mommsen. — Avellino op. II p. 226 (inde Guarini comni. VI ed. 2 p. 95; fasti p. 106; ed. 2 p. 80).

2 extr. FVSCV . . . Mommsen. 177 in muro aedd. Centauri gell.

M • CERRINIVM • VATIAM KED-CJ' ET

Gell 1832 II p. 47, ubi 2 pr. est AED OF.

178 verso la fne della strada di Mercurio, sul muro esterno della casa di Meleagro acta.

MARCELLVM A) • D • R • P

Acta 1830 p. 238 = Bull. Inst. 1830 p. 180.

179 ibidem acta et bvll. — Ad sin. n. 16 i. e. ostii aedd. del duca d'Aumale.

CASELLIFil/

ERASTVS-CVPIT^.©

0,30 0,12

Descripsimus praeter litteras inclinatas. — Ex- hibent acta 1830 p. 238 = Bull. Inst. 1830 p. 180; Mus. Borb. VI p. 11 ligno inc. ; Guarini fasti p. 166; ed. 2 p. 151.

180 da dietro Varco [t. A 75] amic.

M^ENIVM^SABINVM

AED-POMARI • ROG

Amicone 13 lun. 1824; Mus. Borb. II p. 9 ligno inc.

1 IVMSABINV... Mus. —

2 tOMAN Amic.

1 corr. Helvium vel M. Epidium.

181 a sin. ab arcu veniens de- scripsit post arcum ante n. 182

MOMMS.

hYpsaevm

Descripsit Mommsen.

IV

lat. occident. 182 ad sin. n. 45. — muro a destra delV uomo che cammina nella strada al di la delV arco di irionfo uvs. perperam. — In lateribus dealbatis.

marcellvm^aed et-..albvcivm

0,16 0,14

Descripsimus. — Acta 2 lul. 1825; Amic. 4 luL 1825; Mus. Borb. II p. 11 ligno inc. (inde Guarini fasti p. 126 et 165; ed. 2 p. 150); Gell 1832 I p. 187.

2 ET om. praeter Mus. et nos omnes. — inter T et A una littera periisse potest. — ALBVCIVM litteris aliquantum diversis scrip- tum esse adnotavi. — 3 non vidi.

183 inter n. 44 et n. 45; in albo tectorio.

iVETTIW-^™'^^,!^.

EST • POMARI • FaCITE

0,37

0,12 0,05 0,09

Descripsimus.

184 nel secondo pilastro di una bottega testh scoperta, a si-

nistra delV ampia strada acta.

M • ALBVCIVM • P<> Acta 23 Febr. 1826 (p. 148).

Corr. L. Albucium cet. , nisi forte M ad aliud nomen pertinebat.

185 nel secondo staffo a sinistra amic.

FAVSTINVM Acta 19 Sept. 1825; Amicone 15 Sept. 1825.

3

TITVLI PIOTI

RECENTIORES

186 infra praeced.

L • ALBVCIVM

Acta L c; Amic. L c. — Fortasse eadem est n. 184.

187 nello staffio in seguito amic. Inter n. 43 et n. 44; in albo tectorio.

L • VERANIVM • hYpSAEVM

n • VIR • I • D • TERTIO-QyiNQ_

CASELLIVM • MARCELLVM 0,18

AED • OPTIMOS • COLLEGAS

Descripsit Mommsen praeter 2; ego has re-

liquias vidi: 3 CA, 4 AED MOS. — Acta

25 Sept. 1825; Amicone eod. d.; ligno inc. Mus. Borb. III p. 11 (inde Guarini fasti p. 129; ed. 2 p. 114; Garrucci B. N. p. 1853 p. 6); vv. 3. 4 Gell 1832 I p. 187.

2 om. Guar. — ED pro II-VIR-I-D Mus.

188 poco appresso delV iscr. n. 184 acta; nello staffio a sin. della 5 ahitazione amic.

l ■ ALBVCIVM

C ASELLI VM • AEDILEM

Acta 28 Apr., Amicone 11 Apr. 1826.

Alquanto cancellate e monche acta. — _'AL- BVCIVMII AEDILEM-CASELLIVM Amic. — 1 I (pro L) acta. — 2 AEDILEM ex inter- polatione aut mala lectione natum esse videtur, ut sic restituendum esse putem

L • ALBVCIVM .

m. CASELLIVM ....

189 ibidem.

Acta I. c.

M • SAMELLIVM

190 nello staffio a destra (della quinta ahita- zione) AMic.

M-C- V^/C)-C/

Acta 17 Mai., Amic. 22 Apr. 1826. A D O F acta et Amic.

191 sub praeced.

VERANIVM • qyiNQ^

Acta 1. c. ; Amicone 1. c. (inde Guarini it. vag. mans. II p. 24).

Fortasse cum praecedente titulo coniungendus.

192 ibidem.

M-S^JVE

Acta I. c. ; Amicone 1. c. (inde Guarini it. vag. mans. II p. 24).

M-S-M acta. — Corrige: M-S^A^.

193 nel pilastro a man destra delV ingresso principale della Fullonica act. i. e. inter n. 37 et